Ο Ναός του Ηφαίστου: Το «Θησείο» της Αθήνας
Ο
Ναός του Ηφαίστου, ευρύτερα γνωστός ως «Θησείο», αποτελεί τον καλύτερα
διατηρημένο αρχαίο ναό δωρικού ρυθμού στην Ελλάδα. Δεσπόζει στον λόφο
του Αγοραίου Κολωνού, εντός του αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Αγοράς,
και οικοδομήθηκε μεταξύ 460-415 π.Χ. Αν και είναι αφιερωμένος στον
Ήφαιστο (προστάτη των μεταλλουργών) και στην Αθηνά Εργάνη, επικράτησε η
ονομασία «Θησείο», καθώς οι ανάγλυφες μετόπες του απεικονίζουν τους
άθλους του Θησέα. Ο γλυπτός του διάκοσμος θεωρείται από τους
πλουσιότερους της αρχαιότητας, υστερώντας σε καλλιτεχνική αξία μόνο
έναντι εκείνου του Παρθενώνα.
Ο
ναός διασώθηκε σχεδόν ανέπαφος, κυρίως επειδή από τον 7ο αιώνα
μετατράπηκε στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Ακάμα. Παρόλο που ο
ναός ανήκει στον Ήφαιστο, η σύνδεσή του με τον Θησέα παρέμεινε τόσο
ισχυρή που το όνομα «Θησείο» καθιερώθηκε οριστικά. Σύμφωνα με τον
Πλούταρχο, το 475 π.Χ. ο στρατηγός Κίμων μετέφερε στην Αθήνα οστά που
θεωρούνταν ότι ανήκαν στον Θησέα. Παρότι ο πραγματικός του τάφος
χτίστηκε αλλού, οι περιηγητές του 18ου αιώνα, βλέποντας τις
αναπαραστάσεις των άθλων στις μετόπες, υπέθεσαν λανθασμένα ότι εκεί
βρισκόταν η τελευταία κατοικία του ήρωα.
Αν
παρατηρήσει κανείς προσεκτικά τους σπονδύλους των κιόνων (στο βαθμό που
το επιτρέπει η περίφραξη), θα διακρίνει χαραγμένα γράμματα και σύμβολα.
Πρόκειται για τα «σημάδια» των αρχαίων λατόμων και χτιστών, που
λειτουργούσαν ως οδηγοί για τη συναρμολόγηση των αρχιτεκτονικών μελών,
θυμίζοντας ένα γιγάντιο αρχαίο παζλ. Ο ναός είναι κατασκευασμένος από
Πεντελικό μάρμαρο, το οποίο λόγω της περιεκτικότητάς του σε σίδηρο
οξειδώνεται με την πάροδο του χρόνου. Έτσι, ενώ αρχικά ήταν κατάλευκος,
σήμερα εκπέμπει αυτή την πανέμορφη μελιχρή-χρυσαφένια απόχρωση,
ιδιαίτερα κατά την ώρα του ηλιοβασιλέματος.
Είναι
σχεδόν αξιοθαύμαστο πώς, ανάμεσα σε δεκάδες ναούς που ισοπεδώθηκαν από
σεισμούς και επιδρομές (όπως αυτές των Γότθων και των Ερούλων), ο Ναός
του Ηφαίστου παρέμεινε όρθιος με τη σκεπή του στη θέση της. Ενώ ο
Παρθενώνας υπέστη ανεπανόρθωτες ζημιές, ο «Ήφαιστος» μοιάζει να
προστατεύεται από μια αόρατη δύναμη στο πέρασμα των αιώνων. Μάλιστα,
θεωρίες της εναλλακτικής αρχαιολογίας υποστηρίζουν πως η θέση του δεν
είναι τυχαία: ο ναός είναι ευθυγραμμισμένος έτσι ώστε την ημέρα της
γιορτής του θεού, οι πρώτες αχτίδες του ήλιου να φωτίζουν απευθείας το
σημείο όπου βρίσκονταν τα λατρευτικά αγάλματα του Ηφαίστου και της
Αθηνάς.
Κάτω
από τον λόφο του Θησείου ρέει ο Ηριδανός ποταμός, ο οποίος σήμερα είναι
υπογειοποιημένος. Σε ορισμένα σημεία του αρχαιολογικού χώρου μπορεί
κανείς ακόμα να ακούσει το νερό να κυλάει υποχθόνια. Οι παλιοί Αθηναίοι
πίστευαν ότι το νερό αυτό ήταν «στοιχειωμένο», καθώς διέσχιζε τα αρχαία
νεκροταφεία του Κεραμεικού, μεταφέροντας τους ψιθύρους του παρελθόντος.
«Για
τους αρχαίους Αθηναίους, αυτό το σημείο αποτελούσε το απόλυτο κέντρο
της πόλης. Ήταν ο "σημείο μηδέν" από το οποίο μετρούσαν όλες τις
χιλιομετρικές αποστάσεις από την Αθήνα προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.
Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος του βωμού παραμένει θαμμένο κάτω από τις
γραμμές του Ηλεκτρικού (ΗΣΑΠ).
Παράλληλα,
ένας παλαιός αθηναϊκός θρύλος αναφέρει ότι, κατά τη διάρκεια της
Τουρκοκρατίας, οι κάτοικοι απέφευγαν να πλησιάσουν τον γειτονικό Ναό του
Ηφαίστου ορισμένες νύχτες με πανσέληνο. Πίστευαν ότι, επειδή ο ναός
ήταν αφιερωμένος σε έναν "σκοτεινό" θεό της φωτιάς και του σιδήρου, οι
σκιές που δημιουργούνταν ανάμεσα στους κίονες έμοιαζαν με τερατώδεις
μορφές που κινούνταν απειλητικά γύρω από το μνημείο.»
ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2003