ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΝΔΡΙΑΝΟΥ

 

Βιβλιοθήκη του Αδριανού: Ένα Πνευματικό Κέντρο της Ρωμαϊκής Αθήνας

Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους στην καρδιά της Αθήνας. Βρίσκεται στο Μοναστηράκι, βόρεια της Ακρόπολης και ακριβώς δίπλα στη Ρωμαϊκή Αγορά. 

Ιστορικό Πλαίσιο & Αρχιτεκτονική
Το μνημείο οικοδομήθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό και εγκαινιάστηκε μεταξύ των ετών 130 και 132 μ.Χ.. Αρχιτεκτονικά, ακολουθεί το πρότυπο της ρωμαϊκής αγοράς με έναν μεγάλο περίβολο και ένα επιβλητικό πρόπυλο κορινθιακού ρυθμού. 

Ο χώρος περιλάμβανε:

• Μεγάλη εσωτερική αυλή με περιστύλιο, κήπους και δεξαμενή στο κέντρο.
• Αίθουσες ανάγνωσης και διδασκαλίας για φιλοσοφικές σχολές.
• Βιβλιοθήκη με χωρητικότητα που εκτιμάται σε 18.000-20.000 περγαμηνές. 

Μεταγενέστερη Ιστορία
Μετά την επιδρομή των Ερούλων το 267 μ.Χ., ο χώρος υπέστη σοβαρές ζημιές και ενσωματώθηκε στο υστερορωμαϊκό τείχος. Κατά τον 5ο αιώνα μ.Χ., στο κέντρο της αυλής ανεγέρθηκε μια παλαιοχριστιανική εκκλησία (τετράκογχο), τα ερείπια της οποίας είναι ορατά σήμερα. Ακριβώς δίπλα στη βιβλιοθήκη δεσπόζει το Τζαμί Τζισταράκη (18ος αιώνας), το οποίο σήμερα στεγάζει παράρτημα του Μουσείου Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού. 

 

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

ΡΩΜΑΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΘΗΝΑΣ

 

Η Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας

• Κατασκευή (19 π.Χ. – 11 π.Χ.): Ανεγέρθη κατά το δεύτερο μισό του 1ου αιώνα π.Χ. με δωρεές του Ιουλίου Καίσαρα και του Αυγούστου. Αποτελούσε έναν ενιαίο, ανοιχτό χώρο (διαστάσεων 111 x 98 μέτρων), ο οποίος περιβαλλόταν από κιονοστοιχίες, εμπορικά καταστήματα και αποθήκες.
• Ιστορική Σημασία: Μετά την καταστροφική επιδρομή των Ερούλων το 267 μ.Χ., η έκταση της Αθήνας περιορίστηκε εντός νέων τειχών. Ως αποτέλεσμα, η Ρωμαϊκή Αγορά αναβαθμίστηκε στο κύριο διοικητικό και εμπορικό κέντρο της πόλης.
• Η Εποχή του Αδριανού: Κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Αδριανού (2ος αι. μ.Χ.), η αυλή πλακοστρώθηκε και προστέθηκαν νέα κτίρια, ενώ σε κοντινή απόσταση ανεγέρθη η περίφημη Βιβλιοθήκη του Αδριανού.

Κυριότερα Μνημεία:

1. Πύλη της Αθηνάς Αρχηγέτιδος: Η επιβλητική δυτική είσοδος του χώρου με δωρικούς κίονες, αφιερωμένη από τους Αθηναίους στην προστάτιδα της πόλης.
2. Ωρολόγιο του Κυρρήστου (Αέρηδες): Οκταγωνικός πύργος που λειτουργούσε ως ηλιακό και υδραυλικό ρολόι, καθώς και ως ανεμοδείκτης.
3. Φετιχιέ Τζαμί: Χτισμένο πάνω στα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής κατά την Οθωμανική περίοδο, σώζεται έως σήμερα στη βόρεια πλευρά της Αγοράς.

Κείμενο: Γρηγόρης Τσουκαλάς
Φωτογραφικό Υλικό: Γρηγόρης Τσουκαλάς

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΑΣΩΜΑΤΩΝ ΘΗΣΕΙΟ

 

 

 

 

 

Ο Βυζαντινός Ναός των Αγίων Ασωμάτων στο Θησείο

Ιστορία και Αποκατάσταση
Ο ναός χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας του, υπέστη πολλές μεταγενέστερες προσθήκες που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, με πιο χαρακτηριστικές εκείνες του 1925. Ωστόσο, την περίοδο 1959-1960, η Αρχαιολογική Υπηρεσία προχώρησε σε πλήρη αποκατάσταση, επαναφέροντας το μνημείο στην αρχική του βυζαντινή μορφή.

Αρχιτεκτονικά Χαρακτηριστικά

• Τύπος: Ανήκει στον τύπο του απλού σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού και εσωτερικά στηρίζεται σε τέσσερις κίονες.
• Τρούλος: Διαθέτει τον κλασικό οκταγωνικό «αθηναϊκό» τρούλο, ο οποίος αναγνωρίζεται από τους μικρούς κιονίσκους στις γωνίες και τα μαρμάρινια υδρορροϊκά στοιχεία.
• Τοιχοποιία: Έχει κατασκευαστεί με το πλινθοπερίκλειστο σύστημα (πέτρες πλαισιωμένες από τούβλα). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μεγάλοι πέτρινοι σταυροί στη βάση των εξωτερικών τοίχων, καθώς και τα κουφικά στοιχεία (πλίνθινη διακόσμηση που μιμείται την παλαιά αραβική γραφή). Αν και παλαιότερα θεωρούνταν «μυστικά μηνύματα» ή ενδείξεις αραβικής καταγωγής, η επιστήμη επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για καθαρά διακοσμητικό βυζαντινό ύφος της εποχής.

• 
  

Αρχαιολογικά Ευρήματα

• Επανειλημμένο Υλικό (Spolia): Οι τέσσερις εσωτερικοί κίονες είναι αρχαίοι, προερχόμενοι πιθανότατα από ρωμαϊκά ή υστεροκλασικά κτίρια της περιοχής.
• Κειμήλια και Ταφές: Κατά τις εργασίες συντήρησης βρέθηκαν σπαράγματα τοιχογραφιών, καθώς και μια αργυρή λειψανοθήκη με οστά αγνώστου αγίου στο Άγιο Βήμα. Στο νότιο τμήμα του νάρθηκα εντοπίστηκε τάφος, που πιθανώς ανήκει στον κτήτορα του ναού.
• Περιβάλλων Χώρος: Γύρω από τον ναό έχουν ανακαλυφθεί λείψανα μικρού βυζαντινού μοναστηριού και θραύσματα πήλινων πλακών με ανάγλυφη διακόσμηση.

Λαϊκή Παράδοση: Η «Χωστή» Εκκλησία
Ο ναός βρίσκεται περίπου δύο μέτρα κάτω από τη σημερινή επιφάνεια του εδάφους, γεγονός που οφείλεται στη σταδιακή συσσώρευση προσχώσεων και μπαζών πάνω από τις αρχαίες δομές της πόλης. Αυτή η ιδιομορφία δημιούργησε τον θρύλο της «χωστής» εκκλησίας:

• Σύμφωνα με τη λαϊκή φαντασία, ο ναός «βυθίστηκε» ή χτίστηκε υπογείως με θαυματουργό τρόπο για να προστατευτεί από τους Οθωμανούς κατακτητές.
• Η εικόνα της μυστικής, βυθισμένης εκκλησίας προσέδιδε στους πιστούς μια αίσθηση πνευματικής ασφάλειας και αντοχής κατά τη διάρκεια δύσκολων ιστορικών περιόδων.
• Παράλληλα, η παρουσία τάφων εντός του ναού ενίσχυσε την πεποίθηση ότι οι ψυχές των κεκοιμημένων προστατεύουν το κτίσμα ανά τους αιώνες.
• ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

ΙΕΡΑ ΟΔΟΣ Μετρό Αιγάλεω (Πλατεία Εσταυρωμένου)

 

 

 

 

Η Αρχαία Ιερά Οδός ήταν ο σημαντικότερος δρόμος της Αττικής, ο οποίος συνέδεε την Αθήνα με την Ελευσίνα. Ονομάστηκε έτσι επειδή αποτελούσε τη διαδρομή που ακολουθούσε η ιερή πομπή των περίφημων Ελευσίνιων Μυστηρίων, προς τιμήν της θεάς Δήμητρας και της κόρης της Περσεφόνης.

Η οδός ξεκινούσε από την Ιερά Πύλη στον Κεραμεικό, το αρχαίο νεκροταφείο της Αθήνας, και κατέληγε στο Ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα. Η πορεία της ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη σημερινή οδό Ιερά Οδό.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά μήκος της διαδρομής, ιδιαίτερα για την επέκταση της Γραμμής 3 του Μετρό, έφεραν στο φως μοναδικά ευρήματα. Αυτά τα ευρήματα αποκαλύπτουν πτυχές της καθημερινής ζωής, των ταφικών εθίμων και των θρησκευτικών παραδόσεων της αρχαίας Αθήνας.

Ενδεικτικά, στον σταθμό Μετρό Αιγάλεω (Πλατεία Εσταυρωμένου) αποκαλύφθηκαν:

• Τμήμα της αρχαίας οδού μήκους 27,70 μέτρων και πλάτους έως 5,90 μέτρων.
• Στο οδόστρωμα διατηρούνται ορατά τα ίχνη από τις τροχιές των αρμάτων και των αμαξών της εποχής.
• Δεκαοκτώ (18) τάφοι διαφόρων τύπων (λακκοειδείς, κεραμοσκεπείς, σαρκοφάγοι), οι οποίοι ανήκαν σε παρόδιο νεκροταφείο.
•  
• ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ -ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ

ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΣΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΑΘΗΝΑ

 

Το Ιερό της «Καλλίστης» Αρτέμιδος στην Αθήνα (πιθανότατα στον Κεραμεικό) είναι ένας ξεχασμένος αρχαιολογικός χώρος που ταυτίζεται με επιγραφές και ευρήματα, αν και όχι τόσο γνωστό όσο άλλα ιερά της Αρτέμιδος, όπως αυτό της Μουνιχίας στον Πειραιά, της Ορθίας στη Σπάρτη ή το ιερό της Βραυρώνας, που ήταν σημαντικά κέντρα λατρείας της θεάς με δικές τους εορτές (Μουνίχια) και λειτουργίες, προσφέροντας άσυλο και οικονομικό ρόλο στην αρχαία Αθήνα

. Η λατρεία της περιελάμβανε αγώνες (ξόανα) και είχε σημαντικό ρόλο, παρόλο που δεν είναι τόσο γνωστό σήμερα.Σήμερα, λείψανα του ιερού δεν είναι ορατά ή δεν έχουν ανασκαφεί πλήρως. Ο ακριβής αρχαιολογικός χώρος του ιερού δεν είναι ευρέως προσβάσιμος ή αναγνωρίσιμος ως διακριτό μνημείο σήμερα, σε αντίθεση με άλλα ιερά της Αρτέμιδος, όπως αυτό στη Βραυρώνα ή στην Αυλίδα, τα οποία διατηρούνται σε καλύτερη κατάσταση.

Οι ιδιότητες της θεάς

Αρτέμιδος, ειδικά με τα προσωνύμια Καλλίστη (η Ωραιότερη) και Αρίστη (η Καλύτερη) που συναντώνται στο ιερό της Αθήνας, επικεντρώνονται κυρίως στη γυναικεία φύση και την προστασία των γυναικών.Στο ιερό της Αθήνας, η Άρτεμις Καλλίστη λατρευόταν ως προστάτιδα του γυναικείου αναπαραγωγικού κύκλου. Η Καλλιστώ: Υπάρχει στενή μυθολογική σύνδεση με την ηρωίδα (ή νύμφη) Καλλιστώ, η οποία μεταμορφώθηκε σε αρκούδα. Στην Αθήνα, το ιερό της θεάς βρισκόταν δίπλα στον τάφο της Καλλιστούς.

 

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΕΤΙΩΝΕΙΑΣ ΠΥΛΗΣ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ-ΠΕΙΡΑΙΑ

 

Ο αρχαιολογικός χώρος της Ηετιώνειας Πύλης βρίσκεται στον λόφο Καστράκι της Δραπετσώνας και αποτελεί μέρος των τειχών του αρχαίου λιμένος του Πειραιά.

Προέλευση Ονόματος:
Η πύλη ονομάστηκε προς τιμήν του μυθικού ήρωα Ηετίωνα του Πειραιέως. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ηετίων κυρίευσε την πόλη του Πειραιά.

Τοποθεσία και Προστασία:
Βρίσκεται στα δυτικά του αρχαίου λιμένα του Κανθάρου (το σημερινό κεντρικό λιμάνι του Πειραιά) και είχε ως σκοπό την προστασία του.

Ιστορικά Στοιχεία και Κατασκευή:

• Αρχική Ιδέα: Ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Αθηναίους να οχυρώσουν τον Πειραιά (γύρω στο 482 π.Χ.) για να αντιμετωπίσουν πιθανή επίθεση από ξηράς.
• Χρονολόγηση: Η κατασκευή της πύλης ξεκίνησε τότε και συνεχίστηκε επί Κίμωνα και Περικλή. Η χρονολόγηση των σωζόμενων οχυρώσεων καλύπτει διαφορετικές φάσεις, από τον 5ο π.Χ. αιώνα έως το τέλος του 3ου π.Χ. αιώνα.
• Λειτουργία: Η πύλη κατασκευάστηκε το 411 π.Χ. και ήταν μία από τις δύο εισόδους της οχυρωμένης πόλεως του Πειραιά, από την οποία διέρχονταν αποκλειστικά στρατιωτικές δυνάμεις.
• Σημασία: Τα Θεμιστόκλεια τείχη, μέρος των οποίων είναι η Ηετιώνεια Πύλη, αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα έργα της αρχαίας ελληνικής οχυρωματικής.

• 
  

Ορατά Ευρήματα και Φάσεις:
Ο χώρος στο Καστράκι είναι ο μεγαλύτερος επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος του Πειραιά. Εκεί διακρίνονται (με τη βοήθεια βέβαια των αρχαιολόγων) τα Θεμιστόκλεια και τα Κονώνεια τείχη, καθώς και ύστερες ρωμαϊκές κατασκευές, οι οποίες είναι κυκλικές σε αντίθεση με τις ορθογώνιες ελληνικές.

Αποκατάσταση και Ανάδειξη:

• Καταστροφή: Η αρχική οχύρωση ήταν φανερή μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε οι βομβαρδισμοί και το μπάζωμα της περιοχής κατέστρεψαν και εξαφάνισαν μεγάλο μέρος του μνημείου.
• Εργασίες: Την περίοδο 1997-2001 πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκάλυψης, αποκατάστασης και ανάδειξης του χώρου σε δύο φάσεις, με την επίβλεψη του εφόρου της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Πειραιά κ. Σταϊχάουερ, της αρχαιολόγου κ. Αγγ. Πούλιου, της αρχιτέκτονος κ. Φ. Καρασσάβα και του ειδικευμένου συνεργείου του κ. Ζ. Κουσνέρεφ.
• Χορηγοί: Σημαντική ήταν η βοήθεια και η γενναία χρηματοδότηση από χορηγούς, όπως ο κ. Ι. Πολυχρονόπουλος και ο ΟΛΠ (Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς). 
• ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

ΝΑΟΣ ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ ΚΑΤΩ ΠΑΤΗΣΙΑ.

 

Στο εσωτερικό του ναού σώζονται λείψανα τοιχογραφικού διακόσμου.

Οι ακριβείς χρονολογίες θεμελίωσης του αρχικού ναού δεν προσδιορίζονται απόλυτα από τις διαθέσιμες πληροφορίες**. Η** αρχιτεκτονική του μορφή και η αναφορά σε παλαιά τοιχογραφικά λείψανα υποδηλώνουν μια μακρά ιστορία.

Ο Ιερός Ναός Ζωοδόχου Πηγής στα Κάτω Πατήσια έχει μια σημαντική ιστορία που συνδέεται με την αρχαιότητα και την έννοια της ιερής πηγής: Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής, αποκαλύφθηκαν αρχιτεκτονικά στοιχεία παλαιότερων φάσεων του κτιρίου, ιδιαίτερα στην ανατολική πλευρά, καθώς και λείψανα δύο αψίδων που ήταν θαμμένα, καθώς επίσης ταφές και σκελετικό υλικό, γεγονός που αποδεικνύει τη χρήση του χώρου ως νεκροταφείου σε παλαιότερες εποχές.

Σε πολλές περιπτώσεις, η ανέγερση ναών αφιερωμένων στη Ζωοδόχο Πηγή συνέβη σε μέρη όπου υπήρχε μια φυσική πηγή νερού με την παράδοση ότι ήταν θαυματουργή. Το νερό (αγίασμα) συνδέεται άμεσα με την ίαση ασθενειών.

Αν και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες από τα αποτελέσματα της αναζήτησης για την ύπαρξη αρχαίου ελληνικού ιερού ακριβώς σε αυτό το σημείο, η παρουσία παλαιότερων κατασκευών και ταφών υποδεικνύει τη συνεχή ιερότητα του χώρου. Συχνά, χριστιανικοί ναοί χτίζονταν πάνω σε αρχαία ιερά, ενσωματώνοντας την προϋπάρχουσα ιερότητα του τόπου.

 

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ ΕΛΑΙΩΝΑ

 

 

 

 

                                                           ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ

 

 Ένα από τα εκκλησάκια του Ελαιώνα, το οποίο κτίστηκε πάνω σε ερείπια ναού της θεάς Δήμητρας, ευτύχησε να βρίσκεται πάνω στον πανάρχαιο δρόμο και ν' απολαμβάνει ιδιαίτερες τιμές. Σύμφωνα με την παράδοση, το εκκλησάκι κτίστηκε τον 9ο μ.Χ. αιώνα από την αυτοκράτειρα Θεοδοσία, επάνω στον αρχαίο ναό.

Ο Αλέξανδρος Μποφίλας, στο βιβλίο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας «Ωραίο, φρικτό κι απέριτο τοπίον», αναφέρει ότι ο Ι. Ναός Αγίου Σάββα ήταν στη «θέση Ιερής Συκιάς και Ναού Δήμητρας» (σελ. 109-119). Η ιερή συκιά, που έδωσε στον Φύταλο η Δήμητρα, φέρεται να ήταν ακόμα ζωντανή την εποχή του Παυσανία. Βρισκόταν κοντά στην Ιερά Οδό και χρησίμευε ως προσωρινή στάση κατά τη διάρκεια της πομπής προς την Ελευσίνα, τη 19η Βοηδρομιώνος. Η φροντίδα της είχε ανατεθεί στους Ελευσίνιους ιερείς της Δήμητρας. Ανήγειραν μια κατασκευή για να την προστατεύσουν και φρόντιζαν για τη συντήρηση και επιδιόρθωση τυχόν ζημιών.

Σύμφωνα με μια διαφορετική παράδοση, η Αθηνά έδωσε το σύκο στους Αθηναίους ως παρηγοριά όταν θρηνούσαν την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Άδη. Στην περιοχή αυτή λένε ότι ο Φύταλος φιλοξένησε τη Δήμητρα και ότι η θεά, για να του ανταποδώσει τη φιλοξενία, του έδωσε το δέντρο της συκιάς. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το επίγραμμα που αναγραφόταν στον τάφο του: «Εδώ ο βασιλιάς και ήρωας Φύταλος δέχτηκε τη σεβάσμια Δήμητρα, που αποκάλυψε τον πρώτο καρπό δέντρου που το γένος των θνητών ονομάζει ιερή συκιά. Από τότε, στο γένος του Φύταλου αποδίδονται άφθαρτες τιμές».

Αναφορά κάνει και ο Παυσανίας στα Αττικά: «Υπάρχει επίσης βωμός του Ζεφύρου και ιερό της Δήμητρας και της Κόρης, όπου τιμώνται μαζί και η Αθηνά και ο Ποσειδών. Στο μέρος αυτό λένε πως ο Φύταλος είχε δεχτεί στο σπίτι του τη Δήμητρα και πως η θεά τους έδωσε σε αντάλλαγμα το οπωροφόρο δέντρο της συκιάς».

Η μικρή εκκλησία του Αγίου Σάββα έχει εντοιχισμένα μάρμαρα που ανήκουν σε μνημεία της Ιεράς Οδού.

Οι πληροφορίες που έχουμε για τον Ελαιώνα επί Βυζαντίου είναι άμεσα συνυφασμένες με τη διαχείρισή του και τις γαιοκτησίες των διαφόρων εκκλησιαστικών ιδρυμάτων. Έως και σήμερα, στον ευρύτερο χώρο του Ελαιώνα, ως απομεινάρια εκείνης της κατάστασης, συναντώνται τα παρακάτω μοναστήρια, εκκλησίες και αγιάσματα:

                                                            

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ