ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΧΑΟΥΣ

 

Η Θεωρία του Χάους είναι ένας τομέας στα μαθηματικά, με διάφορες εφαρμογές σε κλάδους επιστημών όπως η φυσική, η μηχανολογία, τα οικονομικά και η βιολογία. Η θεωρία του Χάους εκλαϊκευμένη, με στοιχεία της επίδρασής της βρίσκεται και στις καθημερινές μας πράξςι;. Δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην επίδραση των θεωριών του χάους στην καλλιτεχνική έκφραση γιατί είναι σχεδόν πάντα ο φανερός πρόσκοπος των εξελικτικών βημάτων κάθε κοινωνίας. Τέλος, εκτίθενται σκέψεις για το ποια μπορεί να είναι η μεταμορφωτική και εξελικτική επίδραση των θεωριών του Χάους στην συνείδηση. Στην επιστήμη το χάος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την συμπεριφορά συστημάτων με εξαιρετικά ευαίσθητη εξάρτηση από τις αρχικές τους συνθήκες. Η ανεξέλεγκτη, απειροελάχιστη μεταβολή στις αρχικές συνθήκες εκδηλώνεται ως χάος-αταξία, αδυναμία πρόβλεψης σε μια κατά τα άλλα αναμενόμενη τακτική και σταθερή φυσική διαδικασία. Για να προσεγγίσουμε επαρκώς την οντολογία του χάους και του ανθρώπου υπό το φως των ανοικτών δομών, χρειάζεται πρώτα να διερωτηθούμε αν και πώς συνδέονται το χάος και ο άνθρωπος. Προφανώς, η πρώτη απάντηση αναγνωρίζεται στην έννοια της δημιουργίας: εμείς οι άνθρωποι δημιουργούμε ή σχηματοποιούμε ή μορφοποιούμε ή αποδίδουμε μορφές στο χάος και στον εαυτό μας. Οι λαοί της αρχαιότητας πίστευαν πως οι δυνάμεις του χάους και της τάξης συνδέονταν αρμονικά αλλά συγχρόνως βρίσκονταν σε μεγάλη ένταση. Θεωρούσαν το χάος κάτι απέραντο και δημιουργικό. Ήταν το πρωταρχικό στοιχείο όλων των κοσμογονιών. Ας δούμε μερικά παραδείγματα από μερικά αρχαία κείμενα: Στη Θεογονία του ο Ησίοδος διατυπώνει τον πρώτο γνωστό ορισμό του χάους. Στους στίχους 116, 123, 700 της Θεογονίας ο Ησίοδος λέει ότι το Χάος, το κενό, δημιουργεί έναν κόσμο τάξης που τον αποτελούν διάφορες θεότητες, η πρώτη από τις οποίες είναι η θεά Γαία, τη ίδια μας η Γη, σαν ένας σπόρος από τον οποίον ξεπετάγεται ο σύζυγός της ο Ουρανός και μεγαλώνει σαν ένα δέντρο. «Και λοιπόν πρώτα από όλα το Χάος εγεννήθη και μετά η πλατύστερνη Γαία, η αιώνια και ασφαλής έδρα των πάντων και ο σκοτεινός Τάρταρος σε μια τρύπα στα έγκατα της απλωμένης Γης και ο Έρως, ο πιο όμορφος ανάμεσα στους Αθάνατους Θεούς που τα μέλη παραλύει σε Θεούς και σε ανθρώπους που υποτάσσει τα στήθη, το μυαλό και τη σύνεση. Από το Χάος γεννήθηκε το Έρεβος και η Νύχτα. Η μυθική ιδέα ότι η κοσμική δημιουργικότητα εξαρτάται από κάποια αμοιβαιότητα ανάμεσα στην τάξη και την αταξία επιβιώνει ακόμα και στις κοσμογονίες των μονοθεϊστικών θρησκειών όπως του Χριστιανισμού: Στη Βίβλο, σε πολλά σημεία, αναφέρονται οι διαμάχες ανάμεσα στον Θεό και τις δυνάμεις του Χάους, π.χ. Γένεσις 1:1-2, Ησαΐας 24:9-10,16¬17, 34:9-11, 45:18-19, Ιερεμίας 4:23-26, Μιχαήλ 1:5-6, Ζαχαρίας 14:3-5, Ιώβ 10:20-22 και Ιωάννης 1:5-10. Όλα τα δημιουργούμε εμείς, το νόημα και τις μορφές τις αποδίδουμε εμείς, οι λαοί και οι πολιτισμοί μέσα στον χρόνο, ατομικά και συλλογικά. Γι’ αυτό και μπορεί να είναι διαφορετικές οι προσεγγίσεις μεταξύ των κοινωνιών, των λαών και των πολιτισμών. Μπορεί όμως να είναι και κοινές. Ας αναλογιστούμε μόνο στην καθημερινότητά μας τι σημαίνει Ευρώπη για τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου και τι σημαίνει για τις  χώρες του ευρωπαϊκού βορρά. Χάος και άνθρωπος μετέχουν εξ ίσου στην ανθρωποκεντρική οντολογία που χαρακτηρίζεται ως ακατάπαυστη δημιουργία και ανοικτότητα. Αν, εν τέλει, όλα αυτά είναι προκαθορισμένα, παραμένει ένα ανοικτό ερώτημα με ποικίλες απαντήσεις. Το σημαντικό είναι ότι παραμένει ανοικτό, μια διαρκής α-πορία που επιδέχεται βέβαια απαντήσεις. Οι λαοί και οι πολιτισμοί από εκεί και πέρα επιλέγουν τον δρόμο τους.

 

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΥΛΟΣ-ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ 

 

 

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

 

 

Στον πυρήνα της προσέγγισης του Αϊνστάιν, βρισκόταν η ανακάλυψη ότι, τόσο ο χώρος όσο και ο χρόνος είναι εύκαμπτοι και προσαρμοστικοί, ως συνέπεια της θεωρίας του για την ειδική σχετικότητα. Διότι, ένας ακίνητος παρατηρητής βλέπει και διαφορετική διάρκεια ενός γεγονότος και διαφορετικά μήκη, από ό,τι βλέπει ένας κινούμενος παρατηρητής. Δηλαδή, αν ξέρω τρόπους κίνησης καταλλήλους, μπορώ να κινηθώ και διαφορετικά στον χώρο και τον χρόνο! Και μάλιστα οι ευελιξίες (μεταβλητότητες) του χώρου και του χρόνου είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες, πράγμα που οδήγησε τον Αϊνστάιν στη θεώρηση μίας και μόνο, ενιαίας, ευπροσάρμοστης οντότητας, στον χωρόχρονο. Ο Poincaré πρότεινε ότι οι βαρύτιμες αλληλεπιδράσεις πραγματοποιούνται με την ταχύτητα του φωτός και περιλαμβάνουν κύματα που διαδίδονται με σταθερό ρυθμό. Νωρίτερα, το 1900, ο Λόρεντζ είχε αφήσει να εννοηθεί ότι και η βαρύτητα θα μπορούσε να αποδοθεί σε ενέργειες που ταξιδεύουν με την ταχύτητα φωτός. Αν δηλαδή, αλλάξω πάνω μου την επίδραση απο την ενέργεια του φωτός ή κινηθώ αλλιώς από την ταχύτητα του φωτός, καταργώ και τις θεωρίες της βαρύτητας! O χωρόχρονος αποτελείται από τέσσερις διαστάσεις, τρεις χωρικές και μία χρονική, πράγμα που οι περισσότεροι θνητοί δυσκολεύονται να φανταστούν. Όμως το σύμπαν δεν είναι 4 διαστάσεις, αν κινηθείς ή κατανοείς ή αλλάξεις την αντίληψη σου πέρα από της 4 διαστάσεις. μάντεψε αναγνώστη! Η ύλη λέει στο χώρο πώς να καμπυλωθεί (κοινώς αν υπήρχε τρόπος η ύλη να δώσει συνειδητή εντολή στο χώρο, θα καμπυλωνονταν αναλογα! ) και ο χώρος λέει στην ύλη πώς να κινηθεί (αυτόματα ο χώρος που έχει καμπυλωθεί συνειδητά από την ύλη, θα έδειχνε στην ύλη οποίο τρόπο ήθελε να κινηθεί!) .Τι προκαλεί την καμπυλότητα; Η ύλη / ενέργεια λέει στον χωρόχρονο πώς να καμπυλωθεί, δηλαδή εάν δίναμε την πληροφορία σε μια ενέργεια ως ύλη, θα καμπυλώναμε τον χωρόχρονο! Το πρόβλημα του Αϊνστάιν ήταν ότι, κάθε σενάριο επί Γης αντιμετώπιζε το ίδιο επίπεδο μέτριας βαρύτητας και, κάτω από αυτές τις συνθήκες, οι δύο θεωρίες ήταν εξίσου επιτυχείς, καμία δεν αποδεικνυόταν καλύτερη. Η επιλογή του δρόμου σου είναι πολύ σημαντική λέω εγώ και οποίος το έπιασε το έπιασε! Μια νέα θεωρία ανατρέπει μια παλιά, τα παλαιά δεδομένα πρέπει να εγκαταλειφθούν και ό,τι απομείνει από το επιστημονικό πλαίσιο πρέπει να συμφιλιωθεί με τη νέα θεωρία. Μια τέτοια ανακατάταξη δικαιολογείται μόνο αν το κατεστημένο πεισθεί απολύτως ότι η νέα θεωρία δίνει καλά αποτελέσματα. Ο δρόμος τον πολλών λέω εγώ, αλλά φυσικά μπορεί να είσαι και μονολυκος!

 

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ

ΚΟΜΗΤΕΣ ΚΑΙ ΖΩΗ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

 

Μια από τις πιο δημοφιλείς θεωρίες για την εμφάνιση της ζωής στη Γη είναι

 ότι τα δομικά υλικά για τη δημιουργία της ζωής, έφθασαν εδώ από το Διάστημα μέσω των κομητών που έπεφταν μαζικά στον πλανήτη μας κατά την πρώτη περίοδο της ύπαρξης του.Δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες που υποστηρίζουν ότι, η ζωή δεν γεννήθηκε στη Γη αλλά έφθασε εδώ από το διάστημα με «όχημα» κάποιον κομήτη. Η  δημοφιλής θεωρία κάνει λόγο για μεταφορά της ζωής στη Γη, των δομικών της υλικών ακριβέστερα, από διαστημικούς βράχους (μετεωρίτες, αστεροειδείς, κομήτες) που έπεσαν στον πλανήτη μας. Δημοσίευσηστην επιθεώρηση «Proceedings of The Royal Society A», μια ερευνητική ομάδα στηρίζει τη θεωρία της διαστημικής καταγωγής της ζωής στη Γη, προτείνοντας παράλληλα μια νέα θεωρία για το πώς συνέβη αυτό. «Είναι πιθανό τα μόρια που οδήγησαν στη ζωή στη Γη να προήλθαν από κομήτες και το ίδιο να έχει συμβεί και σε άλλους πλανήτες του γαλαξία μας» λέει ο Ρίτσαρντ Άνσλοου, αστρονόμος στο Ινστιτούτο Αστρονομίας του Κέιμπριτζ, μέλος της ερευνητικής ομάδας. Ενα προσφατό παραδείγμα που ανακαλύψαν οι επιστημονες είναι χημικές ουσίες ζωτικές για την εμφάνιση και την εξέλιξη της ζωής στη Γη, μεταξύ των οποίων το αμινοξύ γλυκίνη και ο φώσφορος, βασικά συστατικά του DNA, και των κυτταρικών μεμβρανών, που ανιχνεύθηκαν στον κομήτη 67Ρ/ Τσουριούμοφ – Γκερασιμένκο. Επιστήμονες, με επικεφαλής την Κάθριν Αλτβεγκ του Πανεπιστημίου της Βέρνης, ανέλυσαν στοιχεία που έχουν συλλέξει και στείλει στη Γη τα επιστημονικά όργανα του Rosetta. «Τα αμινοξέα βρίσκονται παντού και η ζωή θα μπορούσε να αρχίσει σε πολλά μέρη του σύμπαντος», δήλωσε η Αλτβεγκ. Οι αστρολόγοι μελέτησαν τον Κομήτη Καταλίνα, ο οποίος πέρασε από τη «γειτονιά» μας το 2015. Όπως διαπιστώθηκε, η παγωμένη ουρά του κομήτη ήταν πλούσια σε άνθρακα, το στοιχείο στο οποίο βασίζεται κάθε ζωντανός οργανισμός στον πλανήτη μας. Με βάση τα στοιχεία που συγκέντρωσαν οι επιστήμονες, είναι πολύ πιθανό ο άνθρακας να μεταφέρθηκε από τις παγωμένες ουρές των κομητών στη Γη, με συνέπεια την «έκρηξη ζωής» που ακολούθησε. Η αποστολή "Stardust" στον κομήτη Wild 2 είχε εντοπίσει ίχνη γλυκίνης σε αυτόν, αλλά η παρουσία της δεν είχε επιβεβαιωθεί κατά 100%. Τώρα όμως τα νέα ευρήματα με την αποστολή «Rosetta» (η αποστολή Rosetta της ESA έχει σκοπό τη μελέτη του κομήτη 67P/Τσουριούμοφ-Γκερασιμένκο. Αποτελείται από δύο στοιχεία, τη ρομποτική διαστημοσυσκευή Ροζέττα και τη συσκευή προσεδάφισης Φίλαι),  είναι απόλυτα επιβεβαιωμένα. Η γλυκίνη βρίσκεται σε στερεή μορφή πιθανότατα στους κόκκους σκόνης ενός κομήτη. Όταν η σκόνη απελευθερώνεται από τον κομήτη και εκτίθεται στο ηλιακό φως, η θερμοκρασία της αυξάνεται και η γλυκίνη μετατρέπεται σε αέριο. Οι γεωεπιστήμονες Χαρούμα Σουγκαχάρα, από την Υπηρεσία Θαλάσσιων-Γεωλογικών Επιστημών της Ιαπωνίας, και Κοΐτσι Μιμούρα, από το Πανεπιστήμιο της Ναγκόγια, είδαν ότι η χημεία που δημιουργεί τη λεγόμενη «αρχέγονη σούπα της ζωής» μπορεί να προκύψει οπουδήποτε και ανά πάσα στιγμή στο Σύμπαν. Όταν αρχικά σχηματίστηκε η Γη ήταν τόσο καυτή, σαν μια λειωμένη πέτρα, που οποιαδήποτε οργανικά υλικά που θα βρίσκονταν σε αυτήν θα είχαν χαθεί. Οποιαδήποτε σύνθετα οργανικά υλικά που θα φτιάχνονταν στο διάστημα θα έπρεπε να φθάσουν στη νέα Γη μόνο αφότου αυτή είχε ψυχθεί ο πλανήτης. «Πολλά συμπεράσματά μας υποστηρίζουν αυτήν την ενδιαφέρουσα ιδέα, η οποία είναι ότι οι κομήτες διαδραμάτισαν τον βασικό αυτόν ρόλο», είπε ο Δρ Sandford. Οι αστρονόμοι ανακάλυψαν επτά νέες περιπτώσεις ενός κοσμικού φαινομένου, γνωστού ως σκοτεινοί κομήτες, οι οποίοι θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να προσδιορίσουν αν τα ουράνια σώματα βοήθησαν στην παράδοση ζωτικών στοιχείων, όπως το νερό, στη Γη κατά τις πρώτες φάσεις της ιστορίας του πλανήτη μας. Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων εξέτασε αρχαία κομμάτια πάγου που έχουν διατηρηθεί σε κομήτες και αστεροειδείς από τις πρώτες ημέρες του ηλιακού μας συστήματος. Χρησιμοποιώντας προσομοιώσεις σε υπολογιστή ήταν σε θέση να δείξουν ότι, το νερό στους ωκεανούς και τα δείγματα από μετεωρίτες και κομήτες, έφεραν το ίδιο χημικό αποτύπωμα σχηματισμού, προτού πάρει «σάρκα και οστά» το ηλιακό σύστημα. Οι κομήτες αποτελούνται ουσιαστικά από τα βραχώδη σωματίδια, πάγο, μεθάνιο, αμμωνία, και ίχνη άλλων στοιχείων. Η θερμοκρασία τους λόγω της τεράστιας απόστασης τους από τον ήλιο, φθάνει τους 0 βαθμούς Celsius και το πλήθος τους είναι τεράστιο, πάνω από 100 δισεκατομμύρια. Ο Fred Whipple πρώτος, το 1951, χρησιμοποίησε τον όρο «βρώμικη χιονομπάλα» για να δείξει από τι αποτελούνταν οι κομήτες. Εάν το νερό της Γης δεν σχηματίστηκε μαζί με τη Γη, τότε όπως υποπτεύονται οι πλανητολόγοι, θα πρέπει να είχαν φτάσει αργότερα μέσω εξωγήινων “αγγελιοφόρων”. Τόσο οι αστεροειδείς όσο και οι κομήτες επισκέπτονται τη Γη και είναι γνωστό ότι φιλοξενούν πάγο. Ο ακαδημαϊκός και πρωτοπόρος ερευνητής Σταμάτης Κριμιζής με συμμετοχή στα πιο εμπβληματικά προγραμματα της NASA, μιλώντας στην εκπομπή του ΕΡΤNews “PRIME” ανεφερε  «μην ξεχνάμε ότι όταν κοιτάμε για βιολογική δραστηριότητα σε άλλους πλανήτες, έχουμε ως πρότυπο τη Γη μας. Στη Γη τα βασικά στοιχεία είναι να υπάρχει νερό, οργανικές ουσίες δηλαδή με άνθρακα και ενέργεια. Και αυτό ικανοποιείται σε πολλούς εξωπλανήτες. Μάλιστα το τηλεσκόπιο από τις πρώτες παρατηρήσεις που έκανε ήταν η ανακάλυψη υδρατμών σε έναν από τους εξωπλανήτες και μάλιστα πιο κοντά στη Γη από τον Κ2. Αλλά αυτή η ιδιαίτερη ουσία έχει παρατηρηθεί στη Γη ότι παράγεται από το φυτοπλαγκτόν στο βάθος του ωκεανού και το αέριο φθάνει στην ατμόσφαιρα (…)».Τα τελευταία χρόνια, ρομποτικές αποστολές έχουν συλλέξει δείγματα από κομήτες και αστεροειδείς, για να μελετήσουν πώς σχηματίστηκαν αυτά τα μόρια και αν η βιολογική χημεία του πλανήτη μας οφείλεται σε μακρινά νέφη σκόνης. Η ιστορία ξεκίνησε το 1986, όταν το ευρωπαϊκό διαστημόπλοιο Giotto πραγματοποίησε την πρώτη επί τόπου ανάλυση ενός κομήτη, του 1P/Halley, κατά την εμφάνισή του. Αποκαλύφθηκε μια απροσδόκητη αφθονία οργανικών ενώσεων στο κόμμα του κομήτη, αν και η ακριβής τους προέλευση — από πολυμερικές ενώσεις ή μικρότερα μόρια — παρέμενε ασαφής. Φυσικα υπαρχει και η παλαιοτερη θεωρια οτι η ύλη που πέφτει από τις ουρές των κομητών, σύμφωνα με τον Νεύτωνα, μετασχηματίζεται σε όλα τα είδη των γήινων ουσιών. Θεωρούσε ότι η ύλη από τους κομήτες ανανέωνε τα συστατικά που ήταν υπαίτια για τη ζωή στη Γη και αναζωογονούσε τα ποτάμια και τα φυτά. Το 1696, ο Ουίλιαμ Γουίστον (1667-1752), διάσημος μαθηματικός, φυσικός φιλόσοφος και «μαθητής» του Νεύτωνα, δημοσίευσε το βιβλίο “A New Theory of the Earth”. Ο Νεύτων ενέκρινε το κείμενο και κάλεσε τον Γουίστον να γίνει βοηθός του στο Κέμπριτζ. Ο Γουίστον υποστήριζε ότι ο αρχικός σχηματισμός της Γης, ο κατακλυσμός του Νώε και η ενδεχόμενη καταστροφή της Γης αποτελούσαν γεγονότα που μπορούσαν να εξηγηθούν με βάση τους κομήτες. Πίστευε ότι η Γη σχηματίστηκε από τη νεφελώδη ατμόσφαιρα ενός κομήτη που μπήκε σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Ο κατακλυσμός του Νώε ήταν το αποτέλεσμα της προσέγγισης ενός άλλου κομήτη. Τέλος, στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει την προφητεία της Αποκάλυψης, θεωρούσε ότι το τέλος του κόσμου θα προέκυπτε από τη σύγκρουση της Γης με έναν άλλο κομήτη.Οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας περιγράφουν συχνά διάφορες μορφές ζωής που βασίζονται σε χημικά πρότυπα που δεν μπορούν να εξελιχτούν πάνω στη Γή, όπως για παράδειγμα η ζωή που βασίζεται στο πυρίτιο ή στο μόριο του υδροξυλίου της αμμωνίας, αντί για τον άνθρακα. Οι μορφές όμως αυτές, είναι προς το παρόν τουλάχιστον φανταστικές και δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι μπορεί να είναι δυνατές. Η άποψη που αποδέχονται σήμερα οι περισσότεροι βιολόγοι είναι ότι όταν σε κάποιο κατάλληλο περιβάλλον δημιουργηθεί τυχαία ο πρώτος μονοκύτταρος μικροοργανισμός, θα αρχίσει να ακολουθεί την αλυσίδα της εξέλιξης που δεν τελειώνει πουθενά. 

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ

Ο Γρηγόρης Τσουκαλάς ειναι μέλος Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος Ελλάδος, μέλος της Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος (παράρτημα Σαλαμίνας)