ΣΠΗΛΑΙΟ ΝΥΧΤΕΡΙΔΑΣ.

 

Το Σπήλαιο της Νυχτερίδας στον Υμηττό: Ένας Κρυμμένος Επίγειος και Υπόγειος Κόσμος

Το Σπήλαιο της Νυχτερίδας είναι ένα εντυπωσιακό, οριζόντιο σπήλαιο στον Υμηττό, σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο περίπου 550 μέτρων. Με μήκος που κυμαίνεται από 100 έως 130 μέτρα, ξεχωρίζει για τον ανέπαφο φυσικό του διάκοσμο, ο οποίος κοσμείται από πλούσιους σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Λόγω της εύκολης, οριζόντιας πρόσβασής του, αποτελεί ιδανικό προορισμό για όσους αγαπούν την εξερεύνηση, χωρίς να απαιτείται εξειδικευμένος σπηλαιολογικός εξοπλισμός.

Η Πεζοπορική Διαδρομή

Η προσέγγιση του σπηλαίου γίνεται μέσα από τα όμορφα και καλά σηματοδοτημένα μονοπάτια του Υμηττού. Μια από τις πιο δημοφιλείς αφετηρίες είναι η Μονή Αγίου Ιωάννη Κυνηγού στην Αγία Παρασκευή. Από το σημείο αυτό, η πεζοπορία προσφέρει στους επισκέπτες πανοραμική θέα τόσο προς το λεκανοπέδιο της Αθήνας όσο και προς την περιοχή των Μεσογείων.

Ιστορία και Αρχαία Καταφύγια

Λόγω του απόλυτου σκοταδιού που επικρατεί στο βάθος του, το σπήλαιο προκαλούσε ανέκαθεν δέος στους παλαιότερους βοσκούς της περιοχής. Στην τοπική λαογραφία, τα σπήλαια του Υμηττού θεωρούνταν συχνά περάσματα προς τον «κάτω κόσμο» ή κρησφύγετα για ξωτικά και νεράιδες.

Η ιστορική του αξία, ωστόσο, είναι εξίσου σημαντική με τον μύθο του. Οι αρχαιολογικές έρευνες στο γειτονικό Σπήλαιο Λεονταρίου έφεραν στο φως ίχνη κατοίκησης που ξεκινούν από τη Νεολιθική Εποχή (περίπου 7.000 χρόνια πριν). Αντίστοιχα, το Σπήλαιο της Νυχτερίδας χρησίμευε ως ασφαλές φυσικό καταφύγιο για τους πρώτους νομάδες και κτηνοτρόφους της Αττικής.

Αστικοί Μύθοι και Μυστήριο

Ένας από τους πιο επίμονους «ανεξήγητους» μύθους της Αττικής θέλει το Σπήλαιο της Νυχτερίδας να αποτελεί μέρος ενός τεράστιου, δαιδαλώδους υπόγειου δικτύου. Οι παλαιότεροι πίστευαν ότι οι στοές του επικοινωνούν κρυφά με τη βάση της Πεντέλης ή ακόμη και με τα αρχαία μεταλλεία του Λαυρίου.

Παράλληλα, όπως συμβαίνει και με άλλα σπήλαια της Αττικής που είναι πλούσια σε ιδιαίτερα πετρώματα, ορισμένοι σύγχρονοι ερευνητές του παραφυσικού αναφέρουν περίεργες συμπεριφορές σε πυξίδες και ηλεκτρονικές συσκευές, καθώς και ασυνήθιστες «ενεργειακές» αισθήσεις κατά την παραμονή στο βάθος της σπηλιάς.

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 2005

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΠΗΛΙΑΝΗ ΣΑΜΟΣ

O Γρηγόρης Τσουκαλάς σε ηλικία 28 ετών στο βάθος
 

Η Ιστορία του Σπηλαίου της Παναγίας της Σπηλιανής

Η Παναγία η Σπηλιανή αποτελεί ένα από τα ομορφότερα και μεγαλύτερα σπήλαια της Σάμου. Βρίσκεται σε υψόμετρο 109 μέτρων, με εντυπωσιακές διαστάσεις που φτάνουν τα 120 επί 36 μέτρα.

Στην είσοδό του δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, η οποία οικοδομήθηκε πάνω στα λείψανα αρχαίων κτισμάτων. Στο εσωτερικό του σπηλαίου ο επισκέπτης συναντά ένα μικρό εκκλησάκι, αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου. Τόσο εντός του ναού όσο και στην είσοδο της σπηλιάς, διασώζονται υπολείμματα αρχαίων κιόνων. Στα αριστερά του μικρού ναού βρίσκεται ο χώρος του αγιάσματος, ο οποίος κατά την αρχαιότητα αποκαλούνταν «Ιερό Ύδωρ».

Μέσα στο σπήλαιο εντοπίζονται επίσης τμήματα ανθρώπινων σκελετών. Πιθανολογείται ότι ανήκουν στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, όταν ο χώρος αποτελούσε καταφύγιο και τόπο διαμονής ασκητών. Για το σπήλαιο και τα θαύματα που επιτελούνται σε αυτό, κάνει εκτενή αναφορά ο Αρχιεπίσκοπος Ιωσήφ Γεωργειρήνης σε συγγράμματά του που εκδόθηκαν στο Λονδίνο το 1677.

Κατά την αρχαιότητα, ιστορικές αναφορές θέλουν το σπήλαιο να λειτουργεί ως μαντείο της Σίβυλλας Φυτούς, στεγάζοντας τη δραστηριότητά της μεταξύ του 600 π.Χ. και 500 π.Χ. Μάλιστα, το ίδιο το μαντείο λέγεται πως είχε προφητεύσει τη μετάβαση του Πυθαγόρα στη Σικελία. Παράλληλα, ο νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πορφύριος μνημονεύει το σπήλαιο ως τον χώρο που στέγασε τη φιλοσοφική σχολή του μεγάλου Σάμιου μαθηματικού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρόλο που ο χώρος αναγνωρίζεται ως αρχαιολογικός, δεν υπάρχει καμία σχετική ενημερωτική σήμανση στο εσωτερικό του. Τέλος, η σπηλιά συνδέεται και με τη νεότερη ιστορία του νησιού, καθώς το εσωτερικό της αποτέλεσε ασφαλές κατάλυμα για πολλούς κατοίκους κατά τη διάρκεια των γερμανικών βομβαρδισμών.

 

ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΘΡΥΛΟΙ

Το σπήλαιο, εκτός από τις ιστορικές αναφορές που υπάρχουν γι’ αυτό, συνοδεύεται και από μια σειρά λαογραφικών παραδόσεων. Η πιο γνωστή σχετίζεται με την εικόνα που φιλοξενείται στον μικρό ναό στο εσωτερικό του. Σύμφωνα με αυτήν, η εικόνα κλάπηκε κάποτε από ναυτικούς, όμως κατά τη μεταφορά της έπεσε και έσπασε σε πέντε κομμάτια. Μετά από αυτό, οι ναυτικοί την πέταξαν στη θάλασσα· εκείνη όμως, αντί να χαθεί, αρμένισε ως τα παράλια του νησιού, όπου τη βρήκαν οι ντόπιοι και την επέστρεψαν στη θέση της.

Αλλά και ο τρόπος εύρεσης της ίδιας της εικόνας μέσα στο σπήλαιο αγγίζει τα όρια του θρύλου. Λέγεται ότι τον 16ο αιώνα, ναυτικοί έβλεπαν τα βράδια ένα παράξενο φως να φέγγει στο σημείο του σπηλαίου. Έτσι, αποφάσισαν να πάνε να δουν τι το προκαλούσε. Έκπληκτοι, ανακάλυψαν την εικόνα, η οποία εξέπεμπε ένα εκτυφλωτικό φως.

Οι θρύλοι, όμως, δεν σταματούν εδώ. Μπαίνοντας στο σπήλαιο, ο επισκέπτης θα διακρίνει στα αριστερά του κάποια κάγκελα που απαγορεύουν την πρόσβαση. Σύμφωνα με ορισμένους ντόπιους, αυτό οφείλεται στο ότι τη δεκαετία του '50 με '60, κάποιοι Άγγλοι τουρίστες εισχώρησαν στο σημείο και δεν επέστρεψαν ποτέ. Μια παρόμοια ιστορία συνοδεύει και το άνοιγμα που υπάρχει στον διάδρομο που οδηγεί προς τον μικρό ναό, μπροστά από το οποίο βρίσκεται μια μικρή κολόνα. Σε εκείνο το στενό άνοιγμα, από όπου δυστυχώς δεν χωράει να περάσει άνθρωπος, υποτίθεται ότι χάθηκε ένα ζευγάρι που εισήλθε από περιέργεια, για να δει μέχρι πού έφτανε ο χώρος. Αν όμως ρίξει κανείς λίγο φως, θα διακρίνει ότι η πρόσβαση είναι αδύνατη, ακόμα και πίσω από την κολόνα.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο μύθος αποτελεί απλώς μια σύγχρονη παραλλαγή της αρχαίας κατάβασης στα υποχθόνια και των συμβολισμών της. Ωστόσο, μου έκανε πραγματικά εντύπωση το πώς κάποιοι, υποτίθεται πολιτισμένοι άνθρωποι, κατόρθωσαν να ρίξουν τα σκουπίδια τους πίσω από την κολόνα, αναδεικνύοντας τον «πολιτισμό» τους απέναντι σε τέτοιους χώρους.

 

 

ΥΓ.Η Σίβυλλα η Φυτώ (ή Φθία) αναφέρεται στην αρχαία γραμματεία ως η Σαμία Σίβυλλα. Η παρουσία της τοποθετείται χρονικά στον 6ο αιώνα π.Χ. και η σύνδεσή της με το σπήλαιο ενισχύει τον θρησκευτικό και μαντικό χαρακτήρα του χώρου πριν από την επικράτηση του Χριστιανισμού.

ΥΓ. Η αναφορά του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πορφυρίου (3ος αι. μ.Χ.) στο έργο του "Πυθαγόρου Βίος", επιβεβαιώνει ότι ο Πυθαγόρας χρησιμοποιούσε σπήλαια της Σάμου για στοχασμό, μελέτη και διδασκαλία των μαθητών του.

ΥΓ.  Η αναφορά του Αρχιεπισκόπου Σάμου Ιωσήφ Γεωργειρήνη στο βιβλίο του "A Description of the Present State of Samos, Nicaria, Patmos, and Mount Athos" (Λονδίνο, 1677) αποτελεί μία από τις παλαιότερες και πιο έγκυρες γραπτές μαρτυρίες της μεταβυζαντινής περιόδου για το σπήλαιο.

 

• Υποσημείωση 1: Η εύρεση ιερών εικόνων μέσω «θαυματουργού» ή «αόρατου» φωτός αποτελεί κοινό μοτίβο (topos) στην ελληνική ορθόδοξη λαογραφία, το οποίο συχνά λειτουργεί ως θρησκευτική νομιμοποίηση της ιερότητας του εκάστοτε γεωγραφικού σημείου.
• Υποσημείωση 2: Το μοτίβο της εικόνας που ρίχνεται στη θάλασσα, επιπλέει και επιστρέφει «μόνη της» στο σημείο εύρεσης, συναντάται συχνά σε παραδόσεις της περιόδου της Εικονομαχίας, αλλά και σε μεταγενέστερους ναυτικούς θρύλους του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους.

2. Για τις Εξαφανίσεις των Τουριστών (Δεκαετίες '50 - '60)

• Υποσημείωση 3: Οι αναφορές για χαμένους ξένους περιηγητές ή τουρίστες κατά τα μέσα του 20ού αιώνα στερούνται επίσημων αστυνομικών ή δημοσιογραφικών καταγραφών. Λειτουργούν κυρίως ως «αστικοί μύθοι» (urban legends) με σκοπό να εντείνουν το δέος των επισκεπτών.
• Υποσημείωση 4: Η τοποθέτηση προστατευτικών κιγκλιδωμάτων στα σπήλαια κατά τη μεταπολεμική περίοδο γινόταν συνήθως για λόγους ασφαλείας από κατολισθήσεις ή για την προστασία του σταλακτιτικού διακόσμου, και όχι λόγω τεκμηριωμένων ατυχημάτων.

3. Για την Κατάβαση στα Υποχθόνια & τη Συμπεριφορά των Επισκεπτών

• Υποσημείωση 5: Για τη μυθολογική διάσταση της καθόδου στο σκότος, βλ. τον αρχέτυπο μύθο της «Κατάβασης στον Άδη» (π.χ. Ορφέας, Ηρακλής) και τις ψυχαναλυτικές ερμηνείες του Carl Jung για το σπήλαιο ως σύμβολο του ασυνειδήτου.
• Υποσημείωση 6: Η ρίψη απορριμμάτων σε δυσπρόσιτα σημεία ιστορικών χώρων αναδεικνύει το φαινόμενο του «βανδαλισμού της άνεσης», όπου η έλλειψη άμεσης οπτικής επαφής με το σκουπίδι μειώνει τις ενοχές του δράστη.
• ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ -2008 

ΕΥΠΑΛΙΝΕΙΟ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.

    

Ο ερευνητή και συγγραφέα Γρηγόρη Τσουκαλά, ο οποίος ασχολείται εκτενώς με την εναλλακτική έρευνα, τα αρχαιολογικά μυστήρια και την αρχαία ελληνική επιστήμη.κατά την είσοδό του στο αρχαιοελληνικό τεχνικό επίτευγμα»

 

Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου: Το Μνημείο της Αρχαίας Ελληνικής Μηχανικής

Το Ευπαλίνειο Όρυγμα στη Σάμο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά επιτεύγματα του αρχαίου κόσμου. Πρόκειται για μια υπόγεια σήραγγα μήκους 1.036 μέτρων, η οποία κατασκευάστηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. από τον Μεγαρέα μηχανικό Ευπαλίνο, κατόπιν εντολής του τυράννου Πολυκράτη. Στόχος του έργου ήταν η δημιουργία ενός αόρατου και ασφαλούς υδραγωγείου που θα υδροδοτούσε την αρχαία πόλη (το σημερινό Πυθαγόρειο) σε περιόδους πολιορκίας.

---

1. Το «Μυστήριο» της Ταυτόχρονης Εκσκαφής (Αμφίστομον Όρυγμα)

Το μεγαλύτερο επίτευγμα του έργου ήταν ότι η διάνοιξη ξεκίνησε ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές του βουνού (Βόρεια και Νότια). Χωρίς σύγχρονα μέσα, GPS ή οπτική επαφή, τα δύο συνεργεία συναντήθηκαν στη μέση του βουνού με απόκλιση ελάχιστων εκατοστών.

• Η στρατηγική «Ζιγκ-Ζαγκ»: Για να εξασφαλίσει τη συνάντηση, ο Ευπαλίνος άλλαξε εσκεμμένα την ευθεία πορεία των σηράγγων προς το τέλος, δημιουργώντας μια διασταύρωση σε σχήμα ζιγκ-ζαγκ. Έτσι, απέκλεισε το ενδεχόμενο οι δύο ομάδες να προσπεράσουν η μία την άλλη παράλληλα.
• Μαθηματική Ακρίβεια: Ο υπολογισμός βασίστηκε αποκλειστικά σε αρχές γεωμετρίας και τριγωνομετρίας, με μονάδα μέτρησης τον Σαμιακό Πήχυ (περίπου 52 εκατοστά). Για τον έλεγχο της προόδου στο σκοτάδι, οι επιστάτες χάραζαν στους τοίχους αριθμούς και λέξεις καθοδήγησης (όπως η λέξη «ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ»).

 ΥΓ.Οι δύο ομάδες συναντήθηκαν στο μέσο της διαδρομής (συνολικού μήκους 1.036 μέτρων) με σχεδόν μηδενική απόκλιση (μόλις λίγα εκατοστά οριζόντια και περίπου 60 εκατοστά κατακόρυφα).

ΥΓ. Στους τοίχους της σήραγγας έχουν βρεθεί γραμμένα με κόκκινο χρώμα αρχαία ελληνικά γράμματα και λέξεις. Λειτουργούσαν ως σημάδια καθοδήγησης για τους εργάτες, όπως η λέξη «ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ» ή αριθμοί που μετρούσαν τα βήματα προόδου.

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 2006 

ΣΠΗΛΑΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΝΤΖΙΜΙΝΟΥ.

 

ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ

Κάποιες φορές ξεκινάς με έναν συγκεκριμένο σκοπό ή στόχο, αλλά οι καταστάσεις σε οδηγούν σε διαφορετικά μονοπάτια και νέες διαδρομές. Τότε είναι που συνειδητοποιώ ότι ορισμένα ρητά κρύβουν βαθιά σοφία. Ίσως γνωρίζετε κι εσείς εκείνο το ρητό που μιλά για τη σημασία του ταξιδιού, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τον ίδιο τον προορισμό.

Από τα παραπάνω, θα έχετε ήδη καταλάβει ότι ξεκίνησα την πορεία μου με έναν σκοπό, αλλά στην πορεία οδηγήθηκα σε έναν νέο προορισμό. Ο αρχικός μου στόχος ήταν ένα μικρό σπηλαιώδες εκκλησάκι πάνω από το Παλαιό Καρλόβασι της Σάμου. Όμως, παρόλο που βρήκα τον μικρό αυτό ναό, η «διαβολική» περιέργεια που με συντροφεύει πάντα με ώθησε να συνεχίσω τη διαδρομή μου μέσα στη φύση.

Ξέρω ότι κάποιοι θα σκεφτούν πως η περιέργεια βλάπτει και ότι, όπως λέει ο λαός, «σκότωσε τη γάτα». Ωστόσο, εγώ θα απαντήσω ότι η γάτα απλώς θυσίασε μία από τις επτά ζωές της για να ανακαλύψει το «παραπέρα», αλλά και ότι ο άνθρωπος οφείλει όλα του τα δημιουργήματα και τις ανακαλύψεις στην περιέργειά του. Ακολουθώντας, λοιπόν, κι εγώ τη δική μου, βρέθηκα μπροστά στην είσοδο του σπηλαίου του Αγίου Αντωνίου. Πρόκειται για ένα από τα πιο «αδικημένα» σπήλαια της Σάμου, καθώς την αίγλη των σπηλαίων του νησιού μονοπωλούν το σπήλαιο του Πυθαγόρα, η Σπηλιανή, αλλά και το Ευπαλίνειο Όρυγμα.

ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ

Το σπήλαιο του Αγίου Αντωνίου του «Αντζιμίνου» αποτελεί ένα από τα ομορφότερα του νησιού και διαθέτει αξιόλογο σταλαγμιτικό διάκοσμο. Στο εσωτερικό του υπάρχει ένα μικρό ιερό αφιερωμένο στον Άγιο Αντώνιο και την Αγία Βαρβάρα. Μάλιστα, λίγα μέτρα από το ιερό, δεσπόζει ένας σταλαγμίτης που οι ντόπιοι λένε πως είναι το ακέφαλο, μαρμαρωμένο σώμα της Αγίας Βαρβάρας. Η λαϊκή παράδοση αναφέρει, επίσης, ότι οι πιστοί διακρίνουν στα βράχια πίσω από το ιερό τη μορφή του Αγίου Αντωνίου.

Η ονομασία του σπηλαίου οφείλεται στον Όσιο Αντώνιο, ο οποίος ασκήτεψε εκεί αναζητώντας την απομόνωση. Κατά τη διάρκεια των γερμανικών βομβαρδισμών, οι κάτοικοι από το Παλαιό Καρλόβασι χρησιμοποίησαν τον χώρο ως καταφύγιο, παρόλο που η είσοδός του απέχει δύο χιλιόμετρα από τον οικισμό. Εντός του σπηλαίου τελείται λειτουργία κάθε χρόνο στις 17 Ιανουαρίου (παραμονή, στις 16/1, γίνεται ο εσπερινός), την οποία ακολουθεί παραδοσιακό πανηγύρι με εδέσματα.

Τέλος, θα αναφερθώ σε έναν κάτοικο που, καθώς πλησίαζα, προσπάθησε να με αποτρέψει λέγοντάς μου ότι το σπήλαιο είναι γεμάτο αρουραίους. Εγώ, αντίθετα, θα σας συμβούλευα, αν βρεθείτε στο νησί, να ακολουθήσετε την υπέροχη διαδρομή και να το επισκεφθείτε, γιατί αξίζει από κάθε άποψη. Όσο για τους αρουραίους; Λέτε να με φοβήθηκαν; Γιατί εγώ δεν συνάντησα ούτε έναν…

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2007

Η ΤΡΙΓΩΝΟΣΠΗΛΙΑ ΟΡΟΣ ΑΙΓΑΛΕΩ.

 

ΟΡΟΣ ΑΙΓΑΛΕΩ

Το όρος Αιγάλεω αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βουνά της αττικής γης, «αγκαλιάζοντας» ξεχασμένες λατρείες, παλιούς μύθους, αρχαία ιερά και σπήλαια. Συνιστά το φυσικό σύνορο μεταξύ Αθήνας και Πειραιά, ενώ το 480 π.Χ. ο Πέρσης βασιλιάς Ξέρξης παρακολούθησε από εκεί τη συντριβή του στόλου του στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Η ονομασία του αποδίδεται στους πρώτους κατοίκους του, που ήταν βοσκοί· προέκυψε από τη σύνθεση των λέξεων «Αίγα» (γίδα) και «Λέως» (λαός), δηλαδή ο λαός των αιγών. Το μέγιστο υψόμετρό του φτάνει τα 468 μέτρα και τα πετρώματά του είναι κυρίως ασβεστολιθικά.

Από την αρχαιότητα έως το πρόσφατο παρελθόν, το βουνό καλυπτόταν από πυκνό δάσος. Ωστόσο, κατά τον βαρύ χειμώνα του 1941, οι πρόσφυγες που κατοικούσαν στους πρόποδες –κυρίως στις περιοχές του Κορυδαλλού, του Κερατσινίου και του Περάματος– αναγκάστηκαν να υλοτομήσουν ολόκληρη τη νότια πλευρά του για θέρμανση. Την καταστροφή ολοκλήρωσαν αργότερα οι μάντρες παλαιοσίδερων στην περιοχή του Σχιστού, καθώς και οι άδειες που δόθηκαν σε λατομεία, τα οποία «ισοπέδωσαν» μεγάλο μέρος του όρους.

Επιπλέον πληγή αποτελεί το παράνομο κυνήγι, που συνεχίζεται παρά την απαγόρευση, απειλώντας τα τελευταία ίχνη της τοπικής πανίδας. Παρόλα αυτά, ο επισκέπτης μπορεί ακόμη να συναντήσει σκαντζόχοιρους, πέρδικες, αλεπούδες και ερπετά.

Η ΤΡΙΓΩΝΟΣΠΗΛΙΑ

Στην αγκαλιά αυτού του φυσικού περιβάλλοντος βρίσκεται ένα μικρό σπήλαιο, το οποίο ονομάσαμε «Τριγωνοσπηλιά» λόγω του χαρακτηριστικού σχήματος της εισόδου του. Πρόκειται για ένα φυσικό άνοιγμα που ήρθε στο φως μετά από εργασίες παρακείμενου λατομείου. Το βάθος του είναι περίπου δυόμισι μέτρα και το πλάτος του φτάνει το ένα μέτρο.

Στα αριστερά της εισόδου, ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει έναν παράξενο σχηματισμό που θυμίζει ανθρώπινο προφίλ. Στο εσωτερικό του δεν υπάρχει σταλαγμιτικό υλικό, όμως η ροή των υδάτων πάνω στο ασβεστολιθικό πέτρωμα έχει δημιουργήσει έναν σχηματισμό που μοιάζει με θαλασσινή αχιβάδα. Στο βάθος υπάρχει ένας μικρός ορθογώνιος βράχος, όμοιος με σκαμνί, όπου μπορεί κανείς να καθίσει και να θαυμάσει την υπέροχη θέα προς τα έξω.

Αν και το σπήλαιο δεν διαθέτει την ιστορική βαρύτητα άλλων σπηλαίων του Αιγάλεω, η φυσική του ομορφιά και ιδιαιτερότητα το καθιστούν ένα αξιόλογο σημείο ενδιαφέροντος.

Γράφει ο Γρηγόρης Τσουκαλάς
Φωτογραφικό υλικό: Γρηγόρης Τσουκαλάς

Υποσημείωση: Το θέμα αποτελεί πανελλήνια αποκλειστικότητα του Γρηγόρη Τσουκαλά και της Enterstar.

Η αναφορά στην Τριγωνοσπηλιά έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς:

• Αναδεικνύει την «κρυφή» ομορφιά που μπορεί να βρει κανείς ακόμα και σε σημεία που έχουν υποστεί ανθρώπινη παρέμβαση (όπως τα λατομεία).
• Εστιάζει στις φυσικές λεπτομέρειες (τον σχηματισμό «ανθρώπινο προφίλ», την «αχιβάδα» από τα νερά και το πέτρινο «σκαμνί»), δίνοντας μια σχεδόν ποιητική διάσταση σε έναν μικρό χώρο.
• Υπενθυμίζει ότι η αξία ενός μέρους δεν εξαρτάται πάντα από το μέγεθος ή την επίσημη ιστορική του καταγραφή, αλλά από τη φυσική του μοναδικότητα.
• ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2008 
• Το σπήλαιο χαρτογραφιθηκε και αναφερθηκε απο τον Γρηγόρη Τσουκαλά.το 2005 

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΤΩΝ ΕΡΙΝΥΩΝ ΣΤΗΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΓ.ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ.

 

«Το σπήλαιο κάτω από τον Άρειο Πάγο φιλοξενεί τα απομεινάρια ενός παλιού ναού, στα οποία η πρόσβαση ήταν ελεύθερη μέχρι το 2002 κατα την έρευνα του Γρηγόρη Τσουκαλά. Ωστόσο, με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, μια σειρά από παρόμοιους χώρους σφραγίστηκαν με κάγκελα και έκτοτε η είσοδος σε αυτούς απαγορεύεται.»Πριν από τις παρεμβάσεις του 2004, το κοινό μπορούσε να πλησιάσει πολύ κοντά ή και να εισέλθει σε τμήματα του χώρου. Σήμερα, η περιοχή είναι περιφραγμένη με κάγκελα για λόγους ασφαλείας και προστασίας των βραχογραφιών ή των θεμελίων.Στην πλαγιά κάτω από τον βράχο βρίσκονται τα ερείπια ενός ναού του 16ου αιώνα, αφιερωμένου στον πρώτο χριστιανό επίσκοπο της Αθήνας.Η Κατάσταση το 2002: Ο ναός ήταν σε μεγάλο βαθμό ερειπωμένος και η πρόσβαση στα θεμέλιά του ήταν δυνατή για τους περιπατητές της περιοχής.

Ο Άρειος Πάγος: Από το Ιερό των Ερινύων στη Βασιλική του Αγίου Διονυσίου

Στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου του Αρείου Πάγου στην Αθήνα, βρίσκεται ένα σπηλαιώδες χάσμα που κατά την αρχαιότητα φιλοξενούσε το Ιερό των Ερινύων (ή Σεμνών Θεών). Σύμφωνα με την παράδοση, το σπήλαιο αποτελούσε την κατοικία των τρομερών θεοτήτων της εκδίκησης που καταδίωκαν τους δράστες φόνων. Μετά τη δίκη του Ορέστη, όπως περιγράφεται στην τραγωδία του Αισχύλου, οι Ερινύες κατευνάστηκαν από τη θεά Αθηνά και εγκαταστάθηκαν εκεί ως «Ευμενίδες» (ευγενικές θεότητες), αναλαμβάνοντας πλέον την προστασία της πόλης. Ο χώρος γύρω από το σπήλαιο λειτουργούσε ως άσυλο για καταζητούμενους και δραπέτες, ενώ ο περιηγητής Παυσανίας αναφέρει πως εντός του ιερού περιβόλου βρισκόταν και ο τάφος του μυθικού βασιλιά Οιδίποδα.

Σήμερα, το εσωτερικό του σπηλαίου δεν είναι προσβάσιμο για το κοινό για λόγους ασφαλείας, καθώς ογκόλιθοι που έχουν αποκολληθεί μαρτυρούν παλαιότερες καταρρεύσεις της οροφής.

Στην ίδια (βόρεια) πλαγιά του λόφου σώζονται τα ερείπια μιας βυζαντινής βασιλικής, αφιερωμένης στον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, τον πολιούχο της Αθήνας. Η παράδοση θέλει τον Διονύσιο να ασπάζεται τον Χριστιανισμό μετά το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στον λόφο αυτό, καθιστώντας τον τον πρώτο Επίσκοπο της πόλης. Ο ναός δεν ήταν μια απλή εκκλησία, αλλά τμήμα ενός μεγάλου συγκροτήματος που περιλάμβανε και το Παλάτι του Αρχιεπισκόπου των Αθηνών.

Το συγκρότημα χτίστηκε γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα πάνω σε ερείπια μεσοβυζαντινού ναού. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, ο ναός και το παλάτι καταστράφηκαν ολοσχερώς από σφοδρό σεισμό (το 1601 ή το 1651) και έκτοτε δεν ανοικοδομήθηκαν, αφήνοντας ορατά μόνο τα θεμέλια. Η τοπική παράδοση υποστηρίζει ότι ο ναός θεμελιώθηκε ακριβώς στο σημείο όπου βρισκόταν η οικία του Διονυσίου. Η αποκάλυψη ενός νεκροταφείου στον χώρο, που χρονολογείται ήδη από τον 7ο αιώνα, επιβεβαιώνει την ιερότητα της περιοχής πολλούς αιώνες πριν από την ανέγερση του σωζόμενου κτίσματος.

«Στην περιοχή ανασκάφηκε ένα επιβλητικό συγκρότημα, αποτελούμενο από αποθήκες, πιεστήρια οίνου και μια τραπεζαρία, το οποίο περιέβαλε τον ναό. Η μεγαλοπρέπεια αυτού του "Παλατιού" ώθησε τους μεταγενέστερους κατοίκους στην πεποίθηση πως τέτοια οικοδομήματα δεν θα μπορούσαν παρά να εδράζονται σε ένδοξα θεμέλια.

Στην αθηναϊκή λαϊκή παράδοση κυριαρχεί η αντίληψη ότι το πνεύμα του Διονυσίου παρέμεινε στον βράχο, λειτουργώντας ως άτυπος "δικαστής" των αδικιών της πόλης. Καθώς υπήρξε μέλος του ανωτάτου δικαστηρίου πριν από τον εκχριστιανισμό του, ο θρύλος θέλει την παρουσία του στον χώρο να αποτελεί μια πνευματική δικλείδα ασφαλείας για την απονομή δικαιοσύνης στην Αθήνα, ακόμη και κατά τους σκοτεινούς αιώνες της Τουρκοκρατίας.

Το σπήλαιο που εκτείνεται ακριβώς κάτω από τον ναό του (το Ιερό των Ερινυών) θεωρούνταν από τους αρχαίους ως πύλη για τον Κάτω Κόσμο. Η ανέγερση του ναού και της οικίας του Διονυσίου ακριβώς πάνω από αυτό το "χάσμα" ερμηνεύτηκε ως ο θρίαμβος του φωτός επί του σκότους. Πιστευόταν, μάλιστα, ότι η αγιότητα του Διονυσίου "σφράγισε" το πέρασμα των χθόνιων δυνάμεων, μετατρέποντας έναν τόπο τρόμου —το ενδιαίτημα των Ερινυών— σε τόπο ευλογίας και ασύλου.

Ένας άλλος θρύλος αναφέρει ότι ο Διονύσιος είχε ανεγείρει στην αυλή του έναν βωμό αφιερωμένο στον "Άγνωστο Θεό", τον οποίο είχε γνωρίσει στην Αίγυπτο. Όταν ο Απόστολος Παύλος κήρυξε για τον ίδιο Θεό, πολλοί θεώρησαν πως το φως που έβλεπαν στα ερείπια κατά τη διάρκεια της νύχτας δεν ήταν απλώς μεταφυσικό, αλλά προερχόταν από το "Άκτιστο Φως". Πρόκειται για μια ιστορία που επιβιώνει μέχρι σήμερα ανάμεσα στους αρχαιολόγους που εργάστηκαν στην περιοχή κατά τον 20ό αιώνα.»

«Λέγεται ότι κατά την προσπάθεια αποκάλυψης των θεμελίων της οικίας και του ναού, οι εργασίες διακόπτονταν συχνά από ανεξήγητα ατυχήματα ή ξαφνικές καταιγίδες, που πλημμύριζαν αποκλειστικά εκείνο το σημείο της πλαγιάς. Υπάρχουν αναφορές για απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας στην είσοδο του σπηλαίου, ακόμη και τις πιο θερμές ημέρες του καλοκαιριού, καθώς και για έναν υπόκωφο ήχο —ένα "βουητό"— που αναδύεται από τα έγκατα του βράχου, χωρίς να δικαιολογείται από την αστική κίνηση.

Μεμονωμένες μαρτυρίες επισκεπτών περιγράφουν μια αίσθηση "απώλειας χρόνου" ή την εντύπωση ότι ο χώρος μεταμορφώνεται για λίγα δευτερόλεπτα, μεταφέροντάς τους στην ατμόσφαιρα της βυζαντινής ή αρχαίας Αθήνας. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι σε συγκεκριμένες αστρονομικές φάσεις, όπως οι ισημερίες, τα ερείπια του Παλατιού του Αρχιεπισκόπου "ζωντανεύουν"· οι σκιές πάνω στους βράχους λέγεται πως σχηματίζουν την εικόνα του κτιρίου, όπως ήταν πριν από τον σεισμό του 1651. Άλλοι πάλι, μέσα στην απόλυτη ησυχία της νύχτας, αναφέρουν ήχους που θυμίζουν αρχαία αγορά ή ψαλμωδίες, σαν ο βράχος να έχει "εγκλωβίσει" τις φωνές των αιώνων, απελευθερώνοντάς τις σε συγκεκριμένες στιγμές.

Ο Διονύσιος, ως μύστης της "Ουράνιας Ιεραρχίας", πιστεύεται ότι επέλεξε το σημείο επειδή εκεί η "μεμβράνη" μεταξύ υλικού και πνευματικού κόσμου είναι εξαιρετικά λεπτή. Η παρουσία αυτή συνδέεται από κάποιους με τις Ερινύες (Ευμενίδες) και από άλλους με τη σύζυγο του Διονυσίου, τη Δάμαρι. Η μορφή αυτή εμφανίζεται συχνά ως φωτεινή πύλη —ένα λευκό σχήμα— που προκαλεί την αίσθηση έντονης ηλεκτρικής εκκένωσης σε όποιον την πλησιάσει.

Ανάμεσα στα ερείπια της βασιλικής υπάρχει ένα συγκεκριμένο "νεκρό σημείο" (dead spot), όπου επικρατεί μια αφύσικη, απόλυτη σιωπή που απομονώνει τον επισκέπτη από το περιβάλλον. Παράλληλα, θρύλοι μιλούν για μια μυστική κρύπτη κάτω από το ιερό, η οποία λειτουργούσε ως "σημείο εστίασης". Οι πρώτοι χριστιανοί μύστες πίστευαν ότι μέσω αυτής, ο Διονύσιος μπορούσε να βρίσκεται ταυτόχρονα σε δύο μέρη (bilocation), μετατρέποντας την οικία του σε μια πύλη που καταργεί τις φυσικές αποστάσεις.

Τέλος, υποστηρίζεται ότι ο βράχος λειτουργεί ως γιγάντιος φυσικός πυκνωτής στατικού ηλεκτρισμού. Αυτό εξηγεί τις μαρτυρίες για γαλάζιες λάμψεις (φαινόμενο Saint Elmo's Fire) πάνω από τα ερείπια κατά τη διάρκεια καταιγίδων, δίνοντας την εντύπωση ότι ο χώρος "ανοίγει" προς τον ουρανό. Μάλιστα, λέγεται ότι κατά τη διάρκεια ολικών εκλείψεων ηλίου, τα ερείπια του ναού επαναφέρονται οπτικά στην αρχική τους μορφή για μερικά λεπτά.»

ΥΓ.Παλιοί ασκητές που ζούσαν στις σπηλιές γύρω από την Ακρόπολη πίστευαν ότι αν κοιμηθείς πάνω στο πλάτωμα της οικίας του Διονυσίου, τα όνειρά σου θα είναι «προφητικά και ξένα».Ο Άρειος Πάγος δεν θεωρείται απλός βράχος, αλλά ένα κομβικό σημείο (vortex).

 ΥΓ.Είναι εντυπωσιακό πώς στον Άρειο Πάγο η αρχαία ελληνική μυθολογία συναντά τη χριστιανική παράδοση. Το γεγονός ότι το Ιερό των Ερινύων (μετέπειτα Ευμενίδων) και ο ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη βρίσκονται στην ίδια πλαγιά, μαρτυρά τη διαχρονική ιερότητα του χώρου.

ΥΓ.Ο αστικός θρύλος των αρχαιολόγων στην οποία, αφορά συχνά τις ανασκαφές τηςΤο Φως στα Ερείπια: Πολλοί εργάτες και φύλακες της εποχής εκείνης ανέφεραν ότι τις νύχτες με πανσέληνο, το λευκό μάρμαρο και τα θεμέλια του «Παλατιού» (της αρχιεπισκοπικής κατοικίας που ανασκάφηκε) έμοιαζαν να εκπέμπουν μια λάμψη που δεν δικαιολογούνταν από το φως των αστεριών. Οι ντόπιοι το συνέδεαν με την «παρουσία» του Αγίου που προστάτευε την πόλη.Λέγεται ότι οι αρχαιολόγοι, όταν αποκάλυψαν το συγκρότημα της «Οικίας Γ» (όπως ονομάστηκε επιστημονικά), ένιωσαν μια δυσανάλογη δέους αίσθηση. Παρόλο που τα ευρήματα ήταν της ύστερης αρχαιότητας, η διάταξη των χώρων και η γειτνίαση με το χάσμα των Ερινυών δημιουργούσαν μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα.

ΥΓ. Η ιδιότητα του Διονυσίου ως συγγραφέα της «Ουράνιας Ιεραρχίας» τον συνδέει με τον χριστιανικό νεοπλατωνισμό και τη θεωρία ότι ορισμένα σημεία στη Γη λειτουργούν ως πύλες επικοινωνίας μεταξύ κόσμων.Θρύλοι αναφέρουν ότι η ιστορία των καταστροφών και των ατυχημάτων κατά τις ανασκαφές τροφοδοτεί την ιδέα ότι ο χώρος διαθέτει αυτοπροστασία. Ο σεισμός του 1651 δεν θεωρείται τυχαίο γεγονός, αλλά μια «σκόπιμη» κατάρρευση της πύλης για να αποφευχθεί η βεβήλωσή της.Η σύνδεση των σεισμών με «πύλες» άλλων διαστασεων αποτελεί ένα σημείο τομής ανάμεσα στην εναλλακτική φυσική, τη γεωμυθολογία και τις μεταφυσικές θεωρίες. Στην περίπτωση του Αρείου Πάγου και του Αγίου Διονυσίου, ο σεισμός του 1651 δεν θεωρείται απλό γεωλογικό γεγονός, αλλά μια «ενεργειακή εκτόνωση» που σχετίζεται με την πύλη του χώρου.Σε πολλές παραδόσεις, οι σεισμοί θεωρούνται μηχανισμοί που «σφραγίζουν» ή «ξεκλειδώνουν» υπόγεια περάσματα.Αυτό εξηγεί τις αναφορές για «οράματα» ή «εξαφανίσεις» αντικειμένων κατά τη διάρκεια μεγάλων δονήσεων, καθώς τα όρια μεταξύ των δύο κόσμων γίνονται για λίγο διαπερατά.

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2002