«Το σπήλαιο κάτω από τον Άρειο Πάγο φιλοξενεί τα απομεινάρια ενός παλιού ναού, στα οποία η πρόσβαση ήταν ελεύθερη μέχρι το 2002 κατα την έρευνα του Γρηγόρη Τσουκαλά. Ωστόσο, με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, μια σειρά από παρόμοιους χώρους σφραγίστηκαν με κάγκελα και έκτοτε η είσοδος σε αυτούς απαγορεύεται.»Πριν από τις παρεμβάσεις του 2004, το κοινό μπορούσε να πλησιάσει πολύ κοντά ή και να εισέλθει σε τμήματα του χώρου. Σήμερα, η περιοχή είναι περιφραγμένη με κάγκελα για λόγους ασφαλείας και προστασίας των βραχογραφιών ή των θεμελίων.Στην πλαγιά κάτω από τον βράχο βρίσκονται τα ερείπια ενός ναού του 16ου αιώνα, αφιερωμένου στον πρώτο χριστιανό επίσκοπο της Αθήνας.Η Κατάσταση το 2002: Ο ναός ήταν σε μεγάλο βαθμό ερειπωμένος και η πρόσβαση στα θεμέλιά του ήταν δυνατή για τους περιπατητές της περιοχής.
Ο Άρειος Πάγος: Από το Ιερό των Ερινύων στη Βασιλική του Αγίου Διονυσίου
Στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου του Αρείου Πάγου στην Αθήνα, βρίσκεται ένα σπηλαιώδες χάσμα που κατά την αρχαιότητα φιλοξενούσε το Ιερό των Ερινύων (ή Σεμνών Θεών). Σύμφωνα με την παράδοση, το σπήλαιο αποτελούσε την κατοικία των τρομερών θεοτήτων της εκδίκησης που καταδίωκαν τους δράστες φόνων. Μετά τη δίκη του Ορέστη, όπως περιγράφεται στην τραγωδία του Αισχύλου, οι Ερινύες κατευνάστηκαν από τη θεά Αθηνά και εγκαταστάθηκαν εκεί ως «Ευμενίδες» (ευγενικές θεότητες), αναλαμβάνοντας πλέον την προστασία της πόλης. Ο χώρος γύρω από το σπήλαιο λειτουργούσε ως άσυλο για καταζητούμενους και δραπέτες, ενώ ο περιηγητής Παυσανίας αναφέρει πως εντός του ιερού περιβόλου βρισκόταν και ο τάφος του μυθικού βασιλιά Οιδίποδα.
Σήμερα, το εσωτερικό του σπηλαίου δεν είναι προσβάσιμο για το κοινό για λόγους ασφαλείας, καθώς ογκόλιθοι που έχουν αποκολληθεί μαρτυρούν παλαιότερες καταρρεύσεις της οροφής.
Στην ίδια (βόρεια) πλαγιά του λόφου σώζονται τα ερείπια μιας βυζαντινής βασιλικής, αφιερωμένης στον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, τον πολιούχο της Αθήνας. Η παράδοση θέλει τον Διονύσιο να ασπάζεται τον Χριστιανισμό μετά το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στον λόφο αυτό, καθιστώντας τον τον πρώτο Επίσκοπο της πόλης. Ο ναός δεν ήταν μια απλή εκκλησία, αλλά τμήμα ενός μεγάλου συγκροτήματος που περιλάμβανε και το Παλάτι του Αρχιεπισκόπου των Αθηνών.
Το συγκρότημα χτίστηκε γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα πάνω σε ερείπια μεσοβυζαντινού ναού. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, ο ναός και το παλάτι καταστράφηκαν ολοσχερώς από σφοδρό σεισμό (το 1601 ή το 1651) και έκτοτε δεν ανοικοδομήθηκαν, αφήνοντας ορατά μόνο τα θεμέλια. Η τοπική παράδοση υποστηρίζει ότι ο ναός θεμελιώθηκε ακριβώς στο σημείο όπου βρισκόταν η οικία του Διονυσίου. Η αποκάλυψη ενός νεκροταφείου στον χώρο, που χρονολογείται ήδη από τον 7ο αιώνα, επιβεβαιώνει την ιερότητα της περιοχής πολλούς αιώνες πριν από την ανέγερση του σωζόμενου κτίσματος.«Στην περιοχή ανασκάφηκε ένα επιβλητικό συγκρότημα, αποτελούμενο από αποθήκες, πιεστήρια οίνου και μια τραπεζαρία, το οποίο περιέβαλε τον ναό. Η μεγαλοπρέπεια αυτού του "Παλατιού" ώθησε τους μεταγενέστερους κατοίκους στην πεποίθηση πως τέτοια οικοδομήματα δεν θα μπορούσαν παρά να εδράζονται σε ένδοξα θεμέλια.
Στην αθηναϊκή λαϊκή παράδοση κυριαρχεί η αντίληψη ότι το πνεύμα του Διονυσίου παρέμεινε στον βράχο, λειτουργώντας ως άτυπος "δικαστής" των αδικιών της πόλης. Καθώς υπήρξε μέλος του ανωτάτου δικαστηρίου πριν από τον εκχριστιανισμό του, ο θρύλος θέλει την παρουσία του στον χώρο να αποτελεί μια πνευματική δικλείδα ασφαλείας για την απονομή δικαιοσύνης στην Αθήνα, ακόμη και κατά τους σκοτεινούς αιώνες της Τουρκοκρατίας.
Το σπήλαιο που εκτείνεται ακριβώς κάτω από τον ναό του (το Ιερό των Ερινυών) θεωρούνταν από τους αρχαίους ως πύλη για τον Κάτω Κόσμο. Η ανέγερση του ναού και της οικίας του Διονυσίου ακριβώς πάνω από αυτό το "χάσμα" ερμηνεύτηκε ως ο θρίαμβος του φωτός επί του σκότους. Πιστευόταν, μάλιστα, ότι η αγιότητα του Διονυσίου "σφράγισε" το πέρασμα των χθόνιων δυνάμεων, μετατρέποντας έναν τόπο τρόμου —το ενδιαίτημα των Ερινυών— σε τόπο ευλογίας και ασύλου.
Ένας άλλος θρύλος αναφέρει ότι ο Διονύσιος είχε ανεγείρει στην αυλή του έναν βωμό αφιερωμένο στον "Άγνωστο Θεό", τον οποίο είχε γνωρίσει στην Αίγυπτο. Όταν ο Απόστολος Παύλος κήρυξε για τον ίδιο Θεό, πολλοί θεώρησαν πως το φως που έβλεπαν στα ερείπια κατά τη διάρκεια της νύχτας δεν ήταν απλώς μεταφυσικό, αλλά προερχόταν από το "Άκτιστο Φως". Πρόκειται για μια ιστορία που επιβιώνει μέχρι σήμερα ανάμεσα στους αρχαιολόγους που εργάστηκαν στην περιοχή κατά τον 20ό αιώνα.»«Λέγεται ότι κατά την προσπάθεια αποκάλυψης των θεμελίων της οικίας και του ναού, οι εργασίες διακόπτονταν συχνά από ανεξήγητα ατυχήματα ή ξαφνικές καταιγίδες, που πλημμύριζαν αποκλειστικά εκείνο το σημείο της πλαγιάς. Υπάρχουν αναφορές για απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας στην είσοδο του σπηλαίου, ακόμη και τις πιο θερμές ημέρες του καλοκαιριού, καθώς και για έναν υπόκωφο ήχο —ένα "βουητό"— που αναδύεται από τα έγκατα του βράχου, χωρίς να δικαιολογείται από την αστική κίνηση.
Μεμονωμένες μαρτυρίες επισκεπτών περιγράφουν μια αίσθηση "απώλειας χρόνου" ή την εντύπωση ότι ο χώρος μεταμορφώνεται για λίγα δευτερόλεπτα, μεταφέροντάς τους στην ατμόσφαιρα της βυζαντινής ή αρχαίας Αθήνας. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι σε συγκεκριμένες αστρονομικές φάσεις, όπως οι ισημερίες, τα ερείπια του Παλατιού του Αρχιεπισκόπου "ζωντανεύουν"· οι σκιές πάνω στους βράχους λέγεται πως σχηματίζουν την εικόνα του κτιρίου, όπως ήταν πριν από τον σεισμό του 1651. Άλλοι πάλι, μέσα στην απόλυτη ησυχία της νύχτας, αναφέρουν ήχους που θυμίζουν αρχαία αγορά ή ψαλμωδίες, σαν ο βράχος να έχει "εγκλωβίσει" τις φωνές των αιώνων, απελευθερώνοντάς τις σε συγκεκριμένες στιγμές.
Ο Διονύσιος, ως μύστης της "Ουράνιας Ιεραρχίας", πιστεύεται ότι επέλεξε το σημείο επειδή εκεί η "μεμβράνη" μεταξύ υλικού και πνευματικού κόσμου είναι εξαιρετικά λεπτή. Η παρουσία αυτή συνδέεται από κάποιους με τις Ερινύες (Ευμενίδες) και από άλλους με τη σύζυγο του Διονυσίου, τη Δάμαρι. Η μορφή αυτή εμφανίζεται συχνά ως φωτεινή πύλη —ένα λευκό σχήμα— που προκαλεί την αίσθηση έντονης ηλεκτρικής εκκένωσης σε όποιον την πλησιάσει.
Ανάμεσα στα ερείπια της βασιλικής υπάρχει ένα συγκεκριμένο "νεκρό σημείο" (dead spot), όπου επικρατεί μια αφύσικη, απόλυτη σιωπή που απομονώνει τον επισκέπτη από το περιβάλλον. Παράλληλα, θρύλοι μιλούν για μια μυστική κρύπτη κάτω από το ιερό, η οποία λειτουργούσε ως "σημείο εστίασης". Οι πρώτοι χριστιανοί μύστες πίστευαν ότι μέσω αυτής, ο Διονύσιος μπορούσε να βρίσκεται ταυτόχρονα σε δύο μέρη (bilocation), μετατρέποντας την οικία του σε μια πύλη που καταργεί τις φυσικές αποστάσεις.
Τέλος, υποστηρίζεται ότι ο βράχος λειτουργεί ως γιγάντιος φυσικός πυκνωτής στατικού ηλεκτρισμού. Αυτό εξηγεί τις μαρτυρίες για γαλάζιες λάμψεις (φαινόμενο Saint Elmo's Fire) πάνω από τα ερείπια κατά τη διάρκεια καταιγίδων, δίνοντας την εντύπωση ότι ο χώρος "ανοίγει" προς τον ουρανό. Μάλιστα, λέγεται ότι κατά τη διάρκεια ολικών εκλείψεων ηλίου, τα ερείπια του ναού επαναφέρονται οπτικά στην αρχική τους μορφή για μερικά λεπτά.»
ΥΓ.Παλιοί ασκητές που ζούσαν στις σπηλιές γύρω από την Ακρόπολη πίστευαν ότι αν κοιμηθείς πάνω στο πλάτωμα της οικίας του Διονυσίου, τα όνειρά σου θα είναι «προφητικά και ξένα».Ο Άρειος Πάγος δεν θεωρείται απλός βράχος, αλλά ένα κομβικό σημείο (vortex).
ΥΓ.Είναι εντυπωσιακό πώς στον Άρειο Πάγο η αρχαία ελληνική μυθολογία συναντά τη χριστιανική παράδοση. Το γεγονός ότι το Ιερό των Ερινύων (μετέπειτα Ευμενίδων) και ο ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη βρίσκονται στην ίδια πλαγιά, μαρτυρά τη διαχρονική ιερότητα του χώρου.
ΥΓ.Ο αστικός θρύλος των αρχαιολόγων στην οποία, αφορά συχνά τις ανασκαφές τηςΤο Φως στα Ερείπια: Πολλοί εργάτες και φύλακες της εποχής εκείνης ανέφεραν ότι τις νύχτες με πανσέληνο, το λευκό μάρμαρο και τα θεμέλια του «Παλατιού» (της αρχιεπισκοπικής κατοικίας που ανασκάφηκε) έμοιαζαν να εκπέμπουν μια λάμψη που δεν δικαιολογούνταν από το φως των αστεριών. Οι ντόπιοι το συνέδεαν με την «παρουσία» του Αγίου που προστάτευε την πόλη.Λέγεται ότι οι αρχαιολόγοι, όταν αποκάλυψαν το συγκρότημα της «Οικίας Γ» (όπως ονομάστηκε επιστημονικά), ένιωσαν μια δυσανάλογη δέους αίσθηση. Παρόλο που τα ευρήματα ήταν της ύστερης αρχαιότητας, η διάταξη των χώρων και η γειτνίαση με το χάσμα των Ερινυών δημιουργούσαν μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα.
ΥΓ. Η ιδιότητα του Διονυσίου ως συγγραφέα της «Ουράνιας Ιεραρχίας» τον συνδέει με τον χριστιανικό νεοπλατωνισμό και τη θεωρία ότι ορισμένα σημεία στη Γη λειτουργούν ως πύλες επικοινωνίας μεταξύ κόσμων.Θρύλοι αναφέρουν ότι η ιστορία των καταστροφών και των ατυχημάτων κατά τις ανασκαφές τροφοδοτεί την ιδέα ότι ο χώρος διαθέτει αυτοπροστασία. Ο σεισμός του 1651 δεν θεωρείται τυχαίο γεγονός, αλλά μια «σκόπιμη» κατάρρευση της πύλης για να αποφευχθεί η βεβήλωσή της.Η σύνδεση των σεισμών με «πύλες» άλλων διαστασεων αποτελεί ένα σημείο τομής ανάμεσα στην εναλλακτική φυσική, τη γεωμυθολογία και τις μεταφυσικές θεωρίες. Στην περίπτωση του Αρείου Πάγου και του Αγίου Διονυσίου, ο σεισμός του 1651 δεν θεωρείται απλό γεωλογικό γεγονός, αλλά μια «ενεργειακή εκτόνωση» που σχετίζεται με την πύλη του χώρου.Σε πολλές παραδόσεις, οι σεισμοί θεωρούνται μηχανισμοί που «σφραγίζουν» ή «ξεκλειδώνουν» υπόγεια περάσματα.Αυτό εξηγεί τις αναφορές για «οράματα» ή «εξαφανίσεις» αντικειμένων κατά τη διάρκεια μεγάλων δονήσεων, καθώς τα όρια μεταξύ των δύο κόσμων γίνονται για λίγο διαπερατά.
ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2002
