ΓΟΝΕΙΟΣ! ΤΡΟΠΟΣ ΜΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΗΣ.

 

Η Υπέρβαση του "Εγώ" .
Από την πλευρά της ηθικής φιλοσοφίας, η γονεϊκότητα είναι η απόλυτη άσκηση στην ανιδιοτέλεια. Αναγκάζει το υποκείμενο να μετατοπίσει το κέντρο του κόσμου του από τον εαυτό του σε έναν άλλο άνθρωπο. Αυτή η "ριζική ευθύνη" (κατά τον Εμανουέλ Λεβινάς) προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για ηθική ωρίμανση και την εμπειρία της αγάπης χωρίς αντάλλαγμα. Ο άνθρωπος έχει επίγνωση της θνητότητάς του. Η απόκτηση παιδιών λειτουργεί ως μια μορφή "βιολογικής και πνευματικής αθανασίας". Φιλοσοφικά, είναι η συμμετοχή στο αιώνιο γίγνεσθαι της ζωής. Όπως θα έλεγε ο Αριστοτέλης, μέσω της αναπαραγωγής το θνητό ον μετέχει στο θείο και το αιώνιο όσο του επιτρέπεται. Στην υπαρξιστική αναζήτηση νοήματος, η ανατροφή ενός ανθρώπου είναι το πιο σύνθετο "έργο τέχνης". Δεν είναι απλώς κατασκευή, αλλά "ποίηση" (με την αρχαιοελληνική έννοια του δημιουργείν). Ο γονέας διαμορφώνει συνειδήσεις και αξίες, δίνοντας ένα σαφές και καθημερινό "γιατί" στην ύπαρξή του, καταπολεμώντας το υπαρξιακό κενό. Οι Στωικοί και οι Επικούρειοι τόνιζαν τη σημασία της παρατήρησης της φύσης. Ένας γονέας έχει το προνόμιο να βλέπει τον κόσμο ξανά από την αρχή μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Αυτό αναζωογονεί την αίσθηση της έκπληξης (το θαυμάζειν των προσωκρατικών), που αποτελεί την αρχή κάθε φιλοσοφίας. Το παιδί λειτουργεί ως καθρέφτης. Στη σχέση γονέα-παιδιού, ο γονέας αναγκάζεται να αντιμετωπίσει τις δικές του αδυναμίες, τραύματα και προκαταλήψεις. Αυτή η διαδικασία προσφέρει μια βαθιά ευκαιρία για αυτοβελτίωση και αυτογνωσία ("Γνώθι σαυτόν"), καθώς η εκπαίδευση του παιδιού μετατρέπεται σε αυτο-εκπαίδευση του γονέα. Σε έναν κόσμο που συχνά φαίνεται παράλογος ή κυνικός, η γονεϊκότητα είναι μια πράξη ακραίας αισιοδοξίας και πίστης στο μέλλον. Είναι η έμπρακτη δήλωση ότι "η ζωή αξίζει να συνεχιστεί", μια φιλοσοφική θέση που επιλέγει την κατάφαση στη ζωή (το Ja-sagen του Νίτσε) έναντι του μηδενισμού. Στην ανατολική φιλοσοφία, η «ευσέβεια προς τους γονείς» (xiao) θεωρείται η ρίζα κάθε καλοσύνης. Ο Κομφούκιος πίστευε ότι η σχέση γονέα-παιδιού είναι το θεμέλιο για την αγάπη προς την ανθρωπότητα και την πολιτική σταθερότητα. Χάνα Άρεντ: Η Έννοια της «Γεννητικότητας» (Natality)
Η Άρεντ ανέδειξε τη σημασία της γέννησης νέων ανθρώπων ως την απόλυτη πράξη ελπίδας και ανανέωσης του κόσμου. Κάθε παιδί φέρνει μαζί του την πιθανότητα για μια νέα αρχή, προστατεύοντας την ανθρωπότητα από τη στασιμότητα και τη φθορά. Η ανατροφή των παιδιών συγκρίνεται με τον μοναχισμό, καθώς απαιτεί την ίδια αυτοθυσία και αγάπη. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρομοιάζει τη χριστιανική οικογένεια με «κατ’ οίκον εκκλησία». Θεωρείται ότι οι προσευχές ενός ευσεβούς παιδιού συνεχίζουν να ωφελούν τον γονέα ακόμη και μετά τον θάνατό του (Sadaqah Jariyah). Τα παιδιά θεωρούνται το ύψιστο σημάδι θεϊκής ευλογίας και ηθικής ολοκλήρωσης του ατόμου. Η γονεϊκότητα είναι πεδίο εξάσκησης της συμπόνιας (karuna) και της ενσυνειδητότητας. Ο γονέας μαθαίνει να αποδεσμεύεται από το «εγώ» του μέσω της φροντίδας του άλλου. Η θρησκευτική προσέγγιση βλέπει τη γονεϊκότητα όχι ως βάρος, αλλά ως το όχημα για να γίνει κανείς καλύτερος άνθρωπος.

 

ΤΑ ΥΠΕΡ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Μελέτες δείχνουν ότι οι γονείς αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή και συναισθηματικής ευεξίας (well-being) σε σχέση με όσους δεν έχουν παιδιά. Η επιτυχής ανταπόκριση στις ανάγκες ενός παιδιού ενισχύει την αυτοπεποίθηση του γονέα, προσφέροντάς του το αίσθημα ότι είναι ικανός και απαραίτητος. Η καθημερινή διαχείριση προκλήσεων εκπαιδεύει τον γονέα στην επίλυση προβλημάτων και στη ρύθμιση των συναισθημάτων του, αναπτύσσοντας μεγαλύτερη αντοχή στο στρες. Η γονεϊκότητα μειώνει το αίσθημα της απομόνωσης, καθώς δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς εντός της οικογένειας και διευρύνει το κοινωνικό δίκτυο μέσω του σχολείου και άλλων δραστηριοτήτων. Μέσω του "κατοπτρισμού" (βλέποντας τον εαυτό τους στις αντιδράσεις του παιδιού), οι γονείς έρχονται συχνά σε επαφή με το δικό τους "εσωτερικό παιδί", οδηγούμενοι σε βαθύτερη αυτογνωσία και ψυχολογική θεραπεία.

 

ΓΟΝΕΙΟΣ ΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ

 

 

Η μεταφορά του DNA μέσω των παιδιών είναι μια θαυμαστή διαδικασία που συνδυάζει τη βιολογική ακρίβεια με την τυχαιότητα, εξασφαλίζοντας τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου. Κάθε παιδί λαμβάνει ακριβώς το 50% του DNA από κάθε γονέα. Αυτό σημαίνει ότι είσαι παρών σε κάθε κύτταρο του παιδιού σου, αλλά σε έναν εντελώς νέο, μοναδικό συνδυασμό που δεν έχει υπάρξει ποτέ ξανά στην ιστορία. Κατά τη δημιουργία των αναπαραγωγικών κυττάρων, τα γονίδιά σου «ανακατεύονται» (recombination). Έτσι, δεν μεταφέρεις απλώς στατικά δεδομένα, αλλά μια ανανεωμένη εκδοχή του γενετικού σου κώδικα. Η επιστήμη πλέον δείχνει ότι δεν μεταφέρεις μόνο τα γονίδια, αλλά και τον τρόπο που αυτά «εκφράζονται». Οι εμπειρίες, η διατροφή και το περιβάλλον σου μπορούν να αφήσουν χημικά σημάδια στο DNA που μεταβιβάζονται, προσφέροντας στα παιδιά σου επιγενετικά εφόδια για την επιβίωσή τους. Μέσω των παιδιών σου, το DNA σου συνεχίζει στα εγγόνια (25%) και στα δισέγγονα (12.5%). Φιλοσοφικά, αυτό σε καθιστά έναν κρίκο σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα που κρατάει εκατομμύρια χρόνια. Οι μητέρες έχουν το μοναδικό προνόμιο να μεταφέρουν το μιτοχονδριακό DNA αυτούσιο σε όλους τους απογόνους τους, δημιουργώντας μια απευθείας γενετική γραμμή που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Κάθε κύτταρο του παιδιού σου περιέχει 23 χρωμοσώματα από εσένα. Αυτό το DNA είναι το λειτουργικό εγχειρίδιο που καθορίζει τα πάντα, από το χρώμα των ματιών μέχρι την προδιάθεση για συγκεκριμένες δεξιότητες, εξασφαλίζοντας ότι ένα μέρος σου παραμένει ζωντανό και δρών στο παρόν. Ενώ το σώμα είναι θνητό, τα γενετικά κύτταρα (germline) είναι δυνητικά «αθάνατα». Μεταφέροντας το DNA σου, συμμετέχεις σε μια αδιάκοπη ροή ζωής που ξεκίνησε πριν από χιλιάδες χρόνια και θα συνεχιστεί στο μέλλον, όσο υπάρχουν απόγονοι. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας Ανθρώπινου Γονιδιώματος (NHGRI), οι γονείς μεταφέρουν επίσης «μνήμη» μέσω χημικών σημάτων στο DNA. Αυτό σημαίνει ότι οι προσαρμογές που έκανες εσύ στο περιβάλλον σου μπορούν να βοηθήσουν το παιδί σου να είναι καλύτερα προετοιμασμένο για τη ζωή. Η ομοιότητα στις κινήσεις, το χαμόγελο ή τον τρόπο σκέψης δεν είναι σύμπτωση, αλλά η έκφραση των γονιδίων σου. Αυτός ο «κατοπτρισμός» προσφέρει στον γονέα μια βαθιά υπαρξιακή επιβεβαίωση ότι η ουσία του συνεχίζεται. το παιδί σου είναι η φυσική σου προέκταση. Τα γονίδιά σου είναι το «λογισμικό» που συνεχίζει να τρέχει σε έναν νέο «υπολογιστή».

• Η Ροή της Ζωής: Από τη στιγμή που το DNA σου περνά στην επόμενη γενιά, η δική σου βιολογική πληροφορία αποκτά τη δυνατότητα να ταξιδέψει στο άπειρο.
• Η Μιτοχονδριακή Εύα: Οι επιστήμονες μέσω του National Geographic εξηγούν πώς οι γενετικές γραμμές μας συνδέουν με προγόνους χιλιάδων ετών. Είσαι το «τώρα» μιας αλυσίδας που δεν έχει σπάσει ποτέ. Μέσω της ανατροφής, εμποτίζεις το παιδί σου με τον τρόπο που σκέφτεσαι, τις αρχές σου και το ήθος σου. Αυτά τα στοιχεία γίνονται μέρος της προσωπικότητάς του και, στη συνέχεια, εκείνο θα τα μεταδώσει στα δικά του παιδιά. Οι ιστορίες σου και η σοφία σου γίνονται «μύθοι» μέσα στην οικογένεια, εξασφαλίζοντας την παρουσία σου στο μέλλον ως σημείο αναφοράς. Η θνητότητα μας κάνει να νιώθουμε μικροί. Το παιδί όμως είναι μια ζωντανή απόδειξη ότι η ύπαρξή μας είχε νόημα και συνέχεια. Ο Σοπενχάουερ υποστήριζε ότι η «Βούληση για Ζωή» είναι η δύναμη που μας ωθεί να αναπαραχθούμε για να νικήσουμε τον θάνατο. Μέσω του παιδιού, η δική σου θέληση για ύπαρξη βρίσκει νέο σώμα και νέα φωνή.

 

 

ΥΓ. 1: Έχω ακούσει πάμπολλες φορές από «πρωτοπόρους» στον χώρο της αναζήτησης ότι το να κάνεις παιδί είναι το «τέλος» σου και άλλα τέτοια δακρύβρεχτα και «φλογερά». Η απάντησή μου είναι αυτό το κείμενο, καθώς και οι πράξεις μου ως υπέρμαχος και ενεργός υποστηρικτής των πιτσιρικάδων.

ΥΓ. 2: Η απάντησή μου δεν δίνεται μόνο μέσω αυτού του κειμένου, αλλά και μέσω δράσεων:

1. Ως χορηγός στα site του δικτύου Gestalt του Γρηγόρη Τσουκαλά, καθώς και με μικρές πράξεις κοινωφελείας στον Σύλλογο «Η Αγκαλιά», που στηρίζει μόνες μητέρες που αγωνίζονται να φέρουν στον κόσμο ή να μεγαλώσουν το παιδί τους.
2. Ως χορηγός επικοινωνίας στον Σύλλογο «Η Καρδιά του Παιδιού».

ΥΓ. 3: Παύστε να μας το παίζετε «πρωτοπόροι ερευνητές-μύστες» στον χώρο του αποκρύφου και της αναζήτησης, όταν ταυτόχρονα θεωρείτε τα παιδιά καταστροφή! Προσωπικά, και μόνο γι' αυτό, σας θεωρώ «μύστες της χαβούζας».

ΥΓ. 4: Ε, και εγώ «κακομαθημένο παιδάκι» είμαι· γι' αυτό, μέσω αυτού του κειμένου και της γραφής μου, προσπαθώ να βάλω το «μολύβι στη μύτη» εκείνου που μας θεωρεί καταστροφή και να τον ρωτήσω: «Σου αρέσει, ρε; Σου αρέσει;».

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

ΤΟ ΑΡΧΕΤΥΠΟ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗ

 

Η δύναμη του πολεμιστή είναι πολυδιάστατη· εμπεριέχει την πνευματική πειθαρχία, την ανδρεία και την αφοσίωση. Δεν περιορίζεται στη σωματική ισχύ, αλλά αφορά τη ριζική μεταμόρφωση του ατόμου, ώστε να παραμένει πειθαρχημένο, δίκαιο και ευγενές απέναντι στις αντιξοότητες της ζωής. Η δε ανδρεία του πηγάζει από την ολοκληρωτική δέσμευση σε μια ανώτερη Ιδέα.

Κοινά εσωτερικά χαρακτηριστικά ενώνουν τους πολεμιστές όλων των εποχών κάτω από ένα οικουμενικό πολεμικό πνεύμα. Αυτό το πνεύμα εκφράστηκε μέσα από μια πλούσια παράδοση που ενέπνευσε και συνεχίζει να εμπνέει έως σήμερα. Ο πολεμιστής γνωρίζει ότι ο μοναδικός ουσιαστικός εχθρός είναι ο εαυτός του και ότι το πραγματικό πεδίο της μάχης βρίσκεται εντός του. Έτσι, ο πόλεμος μετατρέπεται σε μια διαδικασία συνεχούς αυτοβελτίωσης — μια μάχη ανάμεσα στα φωτεινά και τα σκοτεινά στοιχεία της ύπαρξής του.

Το πνεύμα της αυτοθυσίας απορρέει από την πίστη στην Ιδέα που υπηρετεί, καθώς ο πολεμιστής διαθέτει το σθένος να θέτει το καθήκον πάνω από το "εγώ" του. Το "μονοπάτι με καρδιά" ταυτίζεται με τον Δρόμο του Πολεμιστή: τον δρόμο της Ελευθερίας, της Αρετής, της Τόλμης και της Γενναιότητας. Πρόκειται για μια κατανυκτική εσωτερική διαδρομή, παραλλαγές της οποίας συναντάμε σε κάθε μεγάλο πολιτισμό από την αρχαιότητα.

Το αληθινό θάρρος έγκειται στο να ζεις όταν είναι ορθό να ζεις και να πεθαίνεις όταν είναι ορθό να πεθάνεις. Ο πολεμιστής διακηρύσσει:
"Δεν έχω πανοπλία· η βούληση και η δικαιοσύνη είναι η πανοπλία μου. Δεν έχω κάστρα· το ατάραχο πνεύμα είναι το οχυρό μου. Δεν έχω σπαθί· το όραμα του πνεύματος είναι το ξίφος μου."

Όποιος έχει απελευθερωθεί από την ιδέα του θανάτου, παύει να τον φοβάται. Ωστόσο, ο πολεμιστής δεν μεριμνά μόνο για την ισχύ· αφιερώνει τον χρόνο του στην καλλιέργεια του νου και στις επιστήμες. Το πρότυπο αυτό προσομοιάζει στους Φύλακες της πλατωνικής Πολιτείας: πρόσωπα που εκπαιδεύονται με "μουσική και γυμναστική", προκειμένου να είναι ταχύτατα, ανδρεία και φιλοσοφημένα, επιδεικνύοντας πάντα λεπτότητα στην αίσθηση και ακλόνητη αντίσταση στις ταπεινές επιθυμίες.»

 

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ 

ΟΙ ΙΕΡΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

 

Ως ιέρεια της Αθηνάς, η Χρυσηίς κατείχε δημόσιο αξίωμα συγκρίσιμο και ισότιμο με εκείνο των ιερέων που υπηρετούσαν τους θεούς στην Αθήνα.

Η Χρυσηίς δεν ήταν η μόνη ιέρεια που απολάμβανε καθεστώς ανάλογης περιωπής. Μάλιστα, τα αρχαιολογικά δεδομένα βεβαιώνουν την εξέχουσα θέση των ιερειών όχι μόνο στην Αθήνα, αλλά και σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Οι ιέρειες ηγούνταν πομπών, φύλασσαν τους θησαυρούς των ναών, άναβαν τη φωτιά στους βωμούς των ιερών και προΐσταντο των θυσιών. Μαθαίνουμε, επίσης, ότι οι ιέρειες έπαιρναν τον λόγο ενώπιον της Βουλής και του Δήμου, έθεταν τη σφραγίδα τους σε επίσημα έγγραφα και απέπεμπαν τους παρείσακτους από τα ιερά.

Το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα αρχαία κείμενα προέρχονται από την Αθήνα —όπου η στάση απέναντι στις γυναίκες ήταν πιο περιοριστική— έχει οδηγήσει στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι το ίδιο ίσχυε για όλες τις ελληνικές πόλεις. Το ελληνικό Πάνθεον, άλλωστε, είναι γεμάτο από ισχυρές γυναικείες θεότητες, όπως η Αθηνά, η Άρτεμις και η Ήρα. Αντί για μια μονολιθική κατάσταση, οι ρόλοι των γυναικών στην αρχαία Ελλάδα παρουσίαζαν μεγάλη ποικιλομορφία.

Γύρω στο 350 π.Χ., η Αξιοθέα από τον Φλιούντα της Κορινθίας σπούδασε φιλοσοφία κοντά στον Πλάτωνα· ορισμένες πηγές, μάλιστα, αναφέρουν ότι μεταμφιέστηκε σε άνδρα για να παρεισφρήσει στη σχολή του. Τον 6ο αιώνα π.Χ., η δελφική ιέρεια Θεμιστόκλεια (αναφερόμενη και ως Αριστόκλεια ή Θεόκλεια) ήταν μαθηματικός και, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν εκείνη που μύησε τον Πυθαγόρα στις αρχές της αριθμοσοφίας και της γεωμετρίας.

Γενικά, οι ιέρειες —όπως όλοι οι άρχοντες ή οι δικαστές— λογοδοτούσαν στον Δήμο, ενώπιον των πολιτών της πόλεως. Τυπικά, συνοδεύονταν από ένα άρρεν μέλος της οικογένειάς τους. Επειδή η ευσέβεια αποτελούσε συστατικό στοιχείο της ιδιότητας του καλού πολίτη, οι Αθηναίες ιέρειες μπορούν να θεωρηθούν «αρχόντισσες», έστω και αν το αξίωμα αυτό ήταν μοναδικό στο πλαίσιο του ιερατείου και το μοναδικό δημόσιο αξίωμα που ήταν ανοικτό στις γυναίκες.

Οι ιερείς και οι ιέρειες εκλέγονταν ή κληρώνονταν συνήθως για θητεία ενός έτους —χωρίς ωστόσο να λείπουν και τα ισόβια ιερατικά αξιώματα— και τα καθήκοντά τους περιορίζονταν αυστηρά στο ιερό στο οποίο είχαν οριστεί. Ιερατικό αξίωμα μπορούσε να διεκδικήσει οποιοσδήποτε πολίτης, αρκεί να ήταν αρτιμελής, νομοταγής και να διακρινόταν από αγνότητα ψυχής.

Σώζεται, μάλιστα, ο κανονισμός της λατρείας της Αθηνάς Νίκης στην Ακρόπολη, από τον οποίο μαθαίνουμε ότι η ιέρεια εκλεγόταν από την Εκκλησία του Δήμου —το ανώτατο δηλαδή πολιτικό όργανο της αθηναϊκής Δημοκρατίας— ανάμεσα από όλες τις Αθηναίες δέσποινες. Οι γυναίκες μπορούσαν να αποκτήσουν το αξίωμα της ιέρειας μέσω κληρονομικότητας, κλήρωσης, επιλογής, εκλογής ή ακόμη και εξαγοράς.

Τα παλαιά και σεβαστά αξιώματα των ιερειών της Αθηνάς Πολιάδος στην Αθήνα, καθώς και της Δήμητρας και της Κόρης στην Ελευσίνα, μεταβιβάζονταν κληρονομικά από τη μία γενιά στην άλλη εντός του ίδιου γένους (οικογένειας) για περίπου επτακόσια χρόνια! Σύμφωνα με επιγραφικά δεδομένα, το αξίωμα της ιέρειας της Αθηνάς κληροδοτούνταν από το πρεσβύτερο άρρεν μέλος του γένους των Ετεοβουτάδων στη μεγαλύτερη κόρη του και, στη συνέχεια, με τη λήξη της θητείας της, στην πρωτότοκη κόρη του πρεσβύτερου αδελφού της. Η καταγραφή της ιστορίας των Ελληνίδων ιερειών υπήρξε προϊόν κοπιαστικής προσπάθειας και απαίτησε μακροχρόνια έρευνα σε εκτενέστατο αρχαιολογικό υλικό.

---

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ

ΙΕΡΑ ΔΕΝΤΡΑ

 

 

 

 

 Στην αρχαία ελληνική μυθολογία, πολλά δέντρα είχαν ιερή σημασία, συνδεόμενα με συγκεκριμένους θεούς. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιερή δρυς της Δωδώνης, που συνδεόταν με τον Δία, αλλά και ο Διόνυσος λατρευόταν ως θεός της αμπέλου και άλλων φυτών, ενώ μια μυρτιά στη Λακωνία συνδεόταν με την Άρτεμη. Τα δέντρα θεωρούνταν σύνδεσμος ανάμεσα στον ουρανό και τη γη, και πηγή σοφίας και γνώσης.

Πολλές θρησκείες πίστευαν ότι οι θεοί προήλθαν από δέντρα, ή ότι είχαν τη δυνατότητα να μεταμορφωθούν σε δέντρα. Ο κύκλος των εποχών, και η συμμόρφωσή του σε αυτές, αποτέλεσε για τον πρωτόγονο άνθρωπο θεμελιώδη προϋπόθεση για την επιβίωσή του. Άμεσα εξαρτημένος από τον κύκλο της βλάστησης, στάθηκε με δέος απέναντι στη Γη και στην αστείρευτη αναπαραγωγική ικανότητά της. Την αέναη αυτή δύναμη ο πρωτόγονος τη λάτρεψε προσωποποιώντας την.

Στη μινωική λατρεία το κατ’ εξοχήν ιερό δένδρο είναι η ελιά. Αιωνόβια και αειθαλή τα ελαιόδενδρα, με ρωμαλέους κορμούς και κλώνους, καρπίζοντας κάθε χρόνο προσέφεραν τις ελιές και το λάδι, πολυτιμότατα προϊόντα για τον άνθρωπο. Οι Μυκηναίοι υιοθέτησαν τη μινωική θεά της βλάστησης, όπως δείχνουν οι εικονίσεις σε χρυσά δακτυλίδια των Μυκηνών και της Τίρυνθας.

Στο υπερκόσμιο ιερό δένδρο της ζωής αναγνωρίζονται αναγεννητικές δυνάμεις, που επιμερίζονται στα κατά κόσμον δέντρα. Έτσι, οι αρχαίοι πάνω στους τάφους φύτευαν (ή άφηναν να φυτρώσουν μόνα τους) δένδρα, έθιμο που διατηρείται ακόμα. Κλαριά και φύλλα χρησιμοποιούνταν σε μυητικές τελετές και συμβόλιζαν τη μυητική αναγέννηση του μύστη, ή αποτελούσαν το συμβολικό νεκροκρέβατό του.

Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι στην Ολυμπία κοιμούνταν, μας πληροφορεί ο Παυσανίας (Ηλ. Ι, 7,7), επάνω σε χλωρά φύλλα ελιάς, οι Σπαρτιάτες έφηβοι επάνω σε κομμένα καλάμια (Πλουτ. Λυκ., 18), η Πυθία επάνω σε δάφνες (Καλλιμ. Απόσπ. 194,26). Στα Θεσμοφόρια οι γυναίκες κάθονταν πάνω σε στιβάδες λυγαριάς, οι εορταστές των Μεγάλων Διονυσίων σε στιβάδες κισσού. Οι Σπαρτιάτες απέθεταν τον νεκρό επάνω σε φοινικόφυλλα και φύλλα ελιάς· οι Πυθαγόρειοι τον τύλιγαν με φύλλα μυρτιάς, ελιάς και λεύκας. Στην Αθήνα έθαβαν τον νεκρό επάνω σε κληματόφυλλα και φύλλα ελιάς. Και ο Εμπεδοκλής, που πίστευε ότι κάποτε μεταξύ άλλων υπήρξε και θάμνος, θεωρούσε ότι η καλύτερη «μετενσάρκωση» σε φυτό είναι σε δάφνη....βουνά και στα δάση και θεωρήθηκαν πνεύματα της βλάστησης, θέλοντας έτσι να συμβολίσουν γενικότερα την οργιαστική δύναμη της φύσης. Κι όπως το νερό τρέφει τα πάντα, έτσι και οι Νύμφες θεωρούνταν τροφοί των φυτών, των ζώων και των ανθρώπων, αλλά και πολλών Θεών και Ηρώων: οι Ορεστιάδες ή Ορειάδες, που κατοικούσαν στα βουνά όπου υπάρχουν πηγές και θεωρούνταν νύμφες των κωνοφόρων δέντρων.

Την ερμηνεία του θροΐσματος των φύλλων της Ιερής Βελανιδιάς (ή Βαλανιδιάς, όνομα που αποδόθηκε τιμητικά στο ιερό αυτό δέντρο, λόγω της ομοιότητας των καρπών της με τη βάλανο του Δία) δίνουν διάφορες παραδόσεις.

Ο μύθος του Φιλήμονα και της Βαυκίδος προέρχεται από τις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου. Πρόκειται για ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που έζησε μια ζωή γεμάτη αγάπη και φιλοξενία. Όταν ο Δίας και ο Ερμής, μεταμφιεσμένοι σε κοινούς θνητούς, τους επισκέφθηκαν, μόνο αυτοί τους υποδέχθηκαν με ευγένεια, παρά τη φτώχεια τους. Σε αντάλλαγμα, οι θεοί προστάτευσαν το ζευγάρι από τον κατακλυσμό που έπνιξε τους ασεβείς και τους προσέφεραν την επιθυμία να ζήσουν για πάντα μαζί. Όταν πέθαναν, μεταμορφώθηκαν σε δέντρα.

Κάθε μύθος ή θρύλος έχει τα δικά του χαρακτηριστικά, αλλά συνήθως το δέντρο συμβολίζει την ένωση μεταξύ ουρανού, γης και ανθρώπων. Στην αρχαία Μεσοποταμία, υπήρχε ο θρύλος του Δέντρου των Στοών, το οποίο φυτρώνει στο κέντρο της Εδέμ, του παραδείσου. Ήταν μια σύνθεση ανάμεσα σε θεότητες και τη φύση, όπου το δέντρο έδινε καρπούς σοφίας και αιώνιας ζωής.

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ

Η ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ.

 

 

 Η ιστορία του θεάτρου ξεκίνησε στην Αρχαία Ελλάδα με τη γέννηση της τραγωδίας και της κωμωδίας από τον διθύραμβο, θεσμοθετήθηκε ως ιερό τελετουργικό και γνώρισε εξέλιξη. Αν και, θέατρο θα μπορούσαν να θεωρηθούν ακόμα και προϊστορικά δρώμενα. Στα πρώτα χρόνια του Homo sapiens, η ομαδική ζωή ως δομή εξελίσσεται σε κάτι πιο σύνθετο από τη διάκριση ανάλογα με τη γενετήσια ορμή και μυϊκή δύναμη (πχ κυρίαρχο αρσενικό κυρίαρχο θηλυκό κλπ.) και θα ορίσει θέσεις-ρόλους εξελίσσοντας τις αγέλες σε πρώτες κοινωνίες. Εκεί προκειμένου να ερμηνευτούν φυσικά φαινόμενα όπως λχ ο καιρός και τα πρώτα ερωτήματα που αφορούν τη ζωή και το θάνατο, στα οποία δεν μπορούσε να διακρίνει αιτίες και σχέσεις, ο άνθρωπος προσέφυγε στη μυθοπλασία. Οι πρώτες εκδηλώσεις λατρείας αφορούν την ανάγκη του ανθρώπου να επηρεάσει τη ροή των γεγονότων (πχ, να φέρει βροχή ή να έχει καλή σοδειά) με μια ποικιλία από δρώμενα με κοινό χαρακτηριστικό μιμητικές κινήσεις ομαδικά ή ατομικά κι εκκλήσεις προς τις θεοποιημένες δυνάμεις και τα φαινόμενα. Έτσι μπορούμε να διακρίνουμε μια καλλιτεχνική έκφραση σε εμβρυακό στάδιο με λογικά κι αισθητικά στοιχεία κι έναν λόγο που δεν είναι ακόμα οργανωμένος. Το θέατρο όπως το γνωρίζουμε σήμερα ,δημιουργήθηκε για πρώτη φορά στην Αρχαία Αθήνα, σαν μια εξέλιξη του διθυράμβου. Ο Διθύραμβος ήταν αυτοσχέδιο χορικό, λατρευτικό και θρησκευτικό άσμα, προς την λατρεία του θεού Διονύσου. Ψαλλόταν από ομάδα πενήντα ανδρών ή γυναικών, μεταμφιεσμένων ίσως σε τράγους με την συνοδεία αυλού, χορεύοντας γύρω από τον βωμό του. Το αρχαίο ελληνικό Θέατρο λοιπόν, βρίσκεται κάτω από την άμεση προστασία του Θεού. Ο ίδιος ο χώρος του Θεάτρου, είναι ένας ναός του Διονύσου. Στη μέση της πλατείας πάντα υπάρχει ο βωμός, η «τράπεζα», για να θυμίζει διαρκώς τον λόγο όπου συμβαίνον τα δρώμενα. Ας μην ξεχνάμε και την ύπαρξη των δραματικών αγώνων. Οι δραματικοί αγώνες συνδέονται με την αρχαία Αθήνα και ιδιαίτερα με το θέατρο του Διονύσου. Η διεξαγωγή των αγώνων αυτών, στον ιερό χώρο του Διονύσου, άρχισε να γίνεται μετά την οικοδόμηση του ναού προς τιμή του θεού. Ηθοποιοί παρουσίαζαν έργα κατά τη διάρκεια θρησκευτικών γιορτών, όπως τα Μεγάλα Διονύσια και τα Λήναια, με σκοπό την ανάδειξη και την προβολή της δραματικής ποίησης και του θεάτρου Διαμορφώθηκε, λοιπόν, η νότια πλευρά της Ακρόπολης, έτσι ώστε να συμπεριλάβει τον χώρο για τον κυκλικό λατρευτικό χορό, από τον οποίο προήλθε η ορχήστρα του θεάτρου, και τα εδώλια των θεατών. Επίσης, ο πρώτος των χορευτών, ο εξάρχων ,απέδιδε και κάποια αφήγηση σχετικά με την ζωή του θεού. Η εξέλιξή του χορού, οδήγησε στη γένεση της τραγωδίας, σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο της δημιουργίας του δράματος του Αριστοτέλη. Η πρώτη μορφή του θεάτρου, σε όλη τη διάρκεια της ελληνικής αρχαιότητας, ήταν η τραγωδία. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε την τραγωδία σαν το ύψιστο είδος καλλιτεχνίας. Πρόκειται για την μεταφορά στην σκηνή μιας ανθρώπινης πράξεως. Αντίθετα ο δάσκαλός του, Πλάτωνας, υποστήριζε ότι πρόκειται για μίμηση των συναισθημάτων που προέρχονται από την απομίμηση μιας πράξεως, δηλαδή η τραγωδία για τον Πλάτωνα, ήταν «μίμηση της μίμησης», θυμήσου φιλέ αναγνώστη τώρα τις μιμητικές διαδικασίες που πράττονται σε απόκρυφες τεχνικές. Κατά την αριστοτελική άποψη, οι απόψεις που προσεγγίζουν το ζήτημα από εθνολογική σκοπιά, εκκινώντας από τους πρωτόγονους χορούς και τις μιμικές τελετές βλάστησης, δίνουν το προβάδισμα στα στοιχεία της μεταμόρφωσης και της θεοληψίας, κοινώς λάμβαναν εντός το Θείο στοιχείο, μέσω της θεατρικής πράξεως. Ο δραματοποιός ποιητής Αισχύλος, ήταν μύστης και ιεροφάντης των Ελευσίνιων Μυστηρίων και κατηγορήθηκε για αποκάλυψη άρρητων μυστικών μέσω των έργων του. Κατά τον Ηρόδοτο, ο τραγικός ποιητής Φρύνιχος, τιμωρήθηκε με πρόστιμο και απαγόρευση του έργου του Μιλήτου Άλωσις, γιατί υπενθύμισε στους Αθηναίους «οικεία κακά», δραματοποιώντας την υποδούλωση της φυλετικά συγγενικής Μιλήτου. Ίσως με αυτό που είπα, κατανοείτε τι θεώρησαν ασέβεια! Οι τραγωδίες αρχικά, παρουσιάζονταν από την 10η μέχρι και τη 15η ημέρα του Ελαφηβολιών (Μάρτιος/Απρίλιος) και μετά τους κλασικούς χρόνους έως και την 7η μεσούντος, δηλαδή δύο ημέρες ακόμα. Είναι επίσης γνωστό ότι από το 486 π.Χ. κατά τη διάρκεια των εορτών παρουσιάζονταν κωμωδίες. Ο διαγωνισμός τραγικών ηθοποιών τοποθετείται χρονικά στα 449 ενώ των κωμικών πολύ αργότερα (329-312).Στο Αρχαίο ελληνικό θέατρο, πρωταγωνιστούσαν μονάχα άντρες και ακόμη και σε γυναικείους ρόλους ντύνονταν οι ίδιοι γυναίκες. Σε όλη την ιστορία, από το ρεαλισμό της Αναγέννησης μέχρι τα μοντέρνα ρεύματα του 20ου αιώνα, το θέατρο διατηρεί πάντα την ικανότητά του να προσφέρει κάθαρση, νοητική και ψυχική. Η κάθαρσις, που αφορά το θεατή, επιδιώκεται από την «τοιούτων παθημάτων» δηλαδή παρόμοιων δικών του παθημάτων. Θα έλεγα ότι, ακόμα και ασυνείδητα, όποιος ασχολείται με το θέατρο, επιβάλει το εγώ του σε ένα είδος μύησης! Άλλωστε, και η ίδια η λέξη ετυμολογικά προέρχεται από το ρήμα θεώμαι, που σημαίνει βλέπω, παρατηρώ. Στην Ανατολή, κυρίως στην Ινδία και στις χώρες που επικράτησε ο Ινδουισμός, το Θέατρο αναπτύχθηκε αποκλειστικά σαν Τέχνη του Ιερού, όπως βλέπουμε και στο τεράστιο σε όγκο έπος της Ραμαγιάνα, που αφηγείται τις περιπέτειες του ημίθεου Ράμα. Το Θέατρο, εγκαινιάζει έναν καινούριο τύπο θεάματος μέσα στο σύστημα των δημόσιων γιορτών της πόλης και ως ιδιαίτερη μορφή έκφρασης, φανερώνει άγνωστες ως τότε πλευρές της ανθρώπινης εμπειρίας, σημαδεύει έναν σταθμό στη διαμόρφωση του εσωτερικού ανθρώπου. Το θέατρο ξεφεύγει από την πραγματικότητα. Ο ηθοποιός ουσιαστικά, νοητά εγκαταλείπει την προσωπικότητά του και μεταβαίνει και βιώνει, έστω και νοητά, μια άλλη πραγματικότητα και προσωπικότητα, Κάθε λέξη στο κείμενο, στο διάλογο ή στο μονόλογο, στοχεύει στην πρόκληση δράσης και παραγωγής συναισθήματος. Οι λέξεις, τα γεγονότα του κειμένου, ασφυκτιούν. Ζητούμενο είναι να αποκτήσουν φωνή και σκηνική υπόσταση περνώντας το ήθος στους χαρακτήρες των δρώντων. Το Θέατρο ξεπηδά από την ικανότητα του Νου να στήνει ένα παιχνίδι με τη πραγματικότητα, να σκέφτεται το πώς θα μπορούσαν να είναι τα πράγματα, να φαντάζεται, να δοκιμάζει, να φτάνει μέχρι να στήσει τον κόσμο με ένα τρόπο διαφορετικό. Η δυνατότητα του Νου να ανασυνθέσει τη πραγματικότητα για να την κρίνει και για να μάθει κάτι απ’ αυτήν, είναι η χαρακτηριστική διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο. Βιωματική μύηση στις αξίες του αρχαίου ελληνικού θεάτρου, μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τη διαδικασία που στοχεύει να οδηγήσει τον εκπαιδευόμενο μέσα από προσωπικές εμπειρίες στην εμβάθυνση. Ηθοποιοί, Θεατές, Χώρος, ενώνονται και συλλειτουργούν (θυμήσου φιλέ αναγνώστη, όταν σμίγουν άνθρωποι που επικοινωνούν αληθινά, μπορούν να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο και ακριβώς αυτό ακριβώς κάνει ένας θίασος). Αυτό το σημείο της διαφοράς ανάμεσα σε άνθρωπο και ζώο, είναι το σημείο απ’ όπου ξεπηδά η έννοια του Ιερού. Εν τέλει, συχνά ο ενσυνείδητος στόχος είναι η απελευθέρωση, η προσπάθεια να ξεπεραστούν οι τυποποιημένοι τρόποι με τους οποίους κανείς σχετίζεται με τους άλλους και να έρθει σε επαφή με τα βασικά στοιχεία του σώματός του, του συναισθήματος, των σκέψεων που μπορούν αβίαστα να αναδυθούν. Η παράδοση των διδαγμάτων σε κάθε μυητικό βαθμό,γίνεται μέσω ενός θεατρικού δρώμενου που αποκαλείται «μύηση» - να γιατί ο ηθοποιός είναι ένας σύγχρονός μικρός μύστης!

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ