ΝΑΙΤΕΣ Η ΚΡΥΦΗ ΓΡΑΜΜΗ ΚΑΙ Ο ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ

 

 

 

 

 Η Κρυφή Γραμμή: Από τους Ναΐτες στον Τεκτονισμό ​Η σύνδεση μεταξύ των Ναϊτών Ιπποτών και της Ελευθεροτεκτονικής (Μασονίας) αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά και συζητημένα θέματα στον χώρο του εσωτερισμού. Ενώ ιστορικά στοιχεία για μια άμεση, αδιάκοπη διαδοχή παραμένουν αμφιλεγόμενα, η συμβολική, τελετουργική και φιλοσοφική κληρονομιά που άφησαν οι Ναΐτες είναι αναμφισβήτητη, διαμορφώνοντας τον πυρήνα πολλών Μασονικών βαθμών, ειδικά των ανώτερων. ​1. Η Διάλυση και η Φυγή ​Όταν ο βασιλιάς Φίλιππος Δ' της Γαλλίας και ο Πάπας Κλήμης Ε' διέταξαν τη σύλληψη των Ναϊτών το 1307, το Τάγμα δεν εξαφανίστηκε εν μία νυκτί. Η στρατηγική του φυγή ήταν οργανωμένη και κατευθύνθηκε σε χώρες που είτε δεν είχαν υποταχθεί στην παπική εξουσία είτε χρειάζονταν τη στρατιωτική δύναμη των Ιπποτών. ​Α. Η Σκωτία: Το Καταφύγιο του Βορρά ​Η Σκωτία, υπό τον Ροβέρτο Μπρους, ήταν τότε υπό Παπικό αποκλεισμό. Ο Μπρους χρειαζόταν έμπειρους πολεμιστές. Η επικρατούσα θεωρία υποστηρίζει ότι πολλοί Γάλλοι Ναΐτες κατέφυγαν στη Σκωτία, φέρνοντας μαζί τους τους θησαυρούς, τα αρχεία και, κυρίως, την μυστική τους γνώση. ​Bannockburn (1314): Λέγεται ότι μια ομάδα Ναϊτών Ιπποτών έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη νίκη του Μπρους εναντίον των Άγγλων, εξασφαλίζοντας έτσι τη συνέχιση της ύπαρξής τους υπό άλλη μορφή. ​Οι Λατόμοι (Operative Masons): Στη Σκωτία, οι Ναΐτες βρήκαν έδαφος να ενσωματωθούν στις Συντεχνίες των Λατόμων (Operative Masons) που έχτιζαν τους μεγάλους καθεδρικούς ναούς. Η μετάδοση της εσωτερικής γνώσης συνέβη εκεί, μετατρέποντας τις πρακτικές συντεχνίες σε Ελευθεροτεκτονικές Στοές (Speculative Masonry) που ασχολούνταν με τον συμβολισμό και τη φιλοσοφία. ​Β. Πορτογαλία: Το Τάγμα του Χριστού ​Στην Πορτογαλία, το Τάγμα των Ναϊτών απλώς μετονομάστηκε σε Τάγμα του Χριστού (Order of Christ). Αυτό έγινε με τη συναίνεση του Πορτογάλου βασιλιά, ο οποίος εκτίμησε τον πλούτο και τη στρατιωτική τους δύναμη. ​Εξερευνήσεις: Το Τάγμα του Χριστού, με τον χαρακτηριστικό Κόκκινο Σταυρό στα πανιά τους (ο ίδιος σταυρός που είχαν οι Ναΐτες), χρηματοδότησε τις μεγάλες πορτογαλικές εξερευνήσεις, συμπεριλαμβανομένου του Ερρίκου του Θαλασσοπόρου. Ο στόχος τους ήταν η εξερεύνηση, αλλά και η διατήρηση της επιρροής τους μακριά από τη Ρώμη και τη Γαλλία. ​2. Η Μετάβαση: Οι Τρεις Πυλώνες της Σύνδεσης ​Η σύνδεση δεν είναι μια απλή διαδοχή, αλλά μια βαθιά τελετουργική και συμβολική συγγένεια, που βασίζεται σε τρεις κεντρικούς πυλώνες: ​Α. Ο Συμβολισμός του Ναού ​Ο πυρήνας τόσο των Ναϊτών όσο και του Τεκτονισμού είναι η αρχιτεκτονική και η πνευματική αναζήτηση του Ναού του Σολομώντα. ​Ναΐτες: Διεκδίκησαν την ονομασία τους από τον Ναό και φέρεται να έσκαψαν στα ερείπιά του, αναζητώντας την Χαμένη Γνώση ή τον Χαμένο Θησαυρό. ​Τεκτονισμός: Η Τρίτη Βαθμίδα (του Διδασκάλου Μασόνου) περιστρέφεται γύρω από την οικοδόμηση, την καταστροφή και την συμβολική ανοικοδόμηση του Ναού του Σολομώντα, καθώς και την αναζήτηση της Χαμένης Λέξης (της Αρχιτέκτονος Γνώσης). ​Το Δάπεδο με τα Τετράγωνα: Το ασπρόμαυρο δάπεδο στις Μασονικές Στοές συμβολίζει τη δυαδικότητα (φως-σκότος) που οι Ναΐτες αναζητούσαν να ελέγξουν, όπως φαίνεται και στον μύθο του Baphomet. ​Β. Η Διδασκαλία του Hiram Abiff ​Η κεντρική αφήγηση της Τεκτονικής μυσταγωγίας αφορά τη δολοφονία του Hiram Abiff (Χιράμ Αμπίφ), του αρχιτέκτονα του Ναού του Σολομώντα. Η τελετουργία του θανάτου και της αναζήτησης του Χιράμ από τους συναδέλφους του έχει ισχυρές αντιστοιχίες με τη μυστική εκδίκηση που ορκίστηκαν οι Ναΐτες μετά την εκτέλεση του Μεγάλου τους Διδασκάλου. ​Jacques de Molay: Η θυσία του τελευταίου Μεγάλου Διδασκάλου των Ναϊτών, Jacques de Molay, που κάηκε στην πυρά το 1314, θεωρείται από πολλούς ως το πνευματικό αντίστοιχο του Χιράμ Αμπίφ. Ο Μολέι πέθανε με έναν κατάρα στο στόμα του, καλώντας τον Βασιλιά και τον Πάπα ενώπιον του θείου κριτηρίου. Αυτό το μαρτύριο για την υπεράσπιση της πίστης (ή της γνώσης) ενέπνευσε μια μυστική παράδοση εκδίκησης και ανάστασης του Τάγματος. ​Γ. Οι Τελετουργικές Ενδυμασίες και Βαθμοί ​Η πιο απτή σύνδεση βρίσκεται στους Ανώτερους Μασονικούς Βαθμούς του Ελληνικού Τύπου (όπως ο Σκωτικός Τύπος και ο Τύπος της Υόρκης). ​Ο Βαθμός του Ιππότη Ναΐτη: Στον Τύπο της Υόρκης (York Rite), υπάρχει ένας διακριτός και πολύτιμος βαθμός, ο Ιππότης του Ναού (Knight Templar). Αυτός ο βαθμός απαιτεί από τον υποψήφιο να είναι Χριστιανός και είναι ο μόνος βαθμός εντός της Μασονίας που είναι ρητά χριστιανικός. Οι τελετές του περιλαμβάνουν την ανάκληση της φιλοσοφίας και των όρκων των μεσαιωνικών Ναϊτών, και οι ενδυμασίες τους περιλαμβάνουν λευκές χλαμύδες και κόκκινους σταυρούς. ​Σκωτικός Τύπος: Αν και δεν είναι τόσο άμεσος, ο 18ος βαθμός (Ιππότης του Ροδόσταυρου) και ο 30ος βαθμός (Ιππότης Kadosh) ενσωματώνουν θέματα και σύμβολα (όπως η εκδίκηση για τη δολοφονία του διδασκάλου, η εστίαση στη Γνώση και η αναζήτηση του Φωτός) που συνδέονται στενά με την Ναΐτικη παράδοση. ​3. Η Εσωτερική Κληρονομιά: Φρουροί της Γνώσης ​Πέρα από τα τελετουργικά, η βαθύτερη σύνδεση είναι η μεταφορά μιας Εσωτερικής Παράδοσης ή Γνώσης

 

ΓΡΑΦΟΥΝ ΟΜΑΔΑ ΤΕΚΤΟΝΩΝ ΝΑΙΤΩΝ 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΧΑΟΥΣ

 

Η Θεωρία του Χάους είναι ένας τομέας στα μαθηματικά, με διάφορες εφαρμογές σε κλάδους επιστημών όπως η φυσική, η μηχανολογία, τα οικονομικά και η βιολογία. Η θεωρία του Χάους εκλαϊκευμένη, με στοιχεία της επίδρασής της βρίσκεται και στις καθημερινές μας πράξςι;. Δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην επίδραση των θεωριών του χάους στην καλλιτεχνική έκφραση γιατί είναι σχεδόν πάντα ο φανερός πρόσκοπος των εξελικτικών βημάτων κάθε κοινωνίας. Τέλος, εκτίθενται σκέψεις για το ποια μπορεί να είναι η μεταμορφωτική και εξελικτική επίδραση των θεωριών του Χάους στην συνείδηση. Στην επιστήμη το χάος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την συμπεριφορά συστημάτων με εξαιρετικά ευαίσθητη εξάρτηση από τις αρχικές τους συνθήκες. Η ανεξέλεγκτη, απειροελάχιστη μεταβολή στις αρχικές συνθήκες εκδηλώνεται ως χάος-αταξία, αδυναμία πρόβλεψης σε μια κατά τα άλλα αναμενόμενη τακτική και σταθερή φυσική διαδικασία. Για να προσεγγίσουμε επαρκώς την οντολογία του χάους και του ανθρώπου υπό το φως των ανοικτών δομών, χρειάζεται πρώτα να διερωτηθούμε αν και πώς συνδέονται το χάος και ο άνθρωπος. Προφανώς, η πρώτη απάντηση αναγνωρίζεται στην έννοια της δημιουργίας: εμείς οι άνθρωποι δημιουργούμε ή σχηματοποιούμε ή μορφοποιούμε ή αποδίδουμε μορφές στο χάος και στον εαυτό μας. Οι λαοί της αρχαιότητας πίστευαν πως οι δυνάμεις του χάους και της τάξης συνδέονταν αρμονικά αλλά συγχρόνως βρίσκονταν σε μεγάλη ένταση. Θεωρούσαν το χάος κάτι απέραντο και δημιουργικό. Ήταν το πρωταρχικό στοιχείο όλων των κοσμογονιών. Ας δούμε μερικά παραδείγματα από μερικά αρχαία κείμενα: Στη Θεογονία του ο Ησίοδος διατυπώνει τον πρώτο γνωστό ορισμό του χάους. Στους στίχους 116, 123, 700 της Θεογονίας ο Ησίοδος λέει ότι το Χάος, το κενό, δημιουργεί έναν κόσμο τάξης που τον αποτελούν διάφορες θεότητες, η πρώτη από τις οποίες είναι η θεά Γαία, τη ίδια μας η Γη, σαν ένας σπόρος από τον οποίον ξεπετάγεται ο σύζυγός της ο Ουρανός και μεγαλώνει σαν ένα δέντρο. «Και λοιπόν πρώτα από όλα το Χάος εγεννήθη και μετά η πλατύστερνη Γαία, η αιώνια και ασφαλής έδρα των πάντων και ο σκοτεινός Τάρταρος σε μια τρύπα στα έγκατα της απλωμένης Γης και ο Έρως, ο πιο όμορφος ανάμεσα στους Αθάνατους Θεούς που τα μέλη παραλύει σε Θεούς και σε ανθρώπους που υποτάσσει τα στήθη, το μυαλό και τη σύνεση. Από το Χάος γεννήθηκε το Έρεβος και η Νύχτα. Η μυθική ιδέα ότι η κοσμική δημιουργικότητα εξαρτάται από κάποια αμοιβαιότητα ανάμεσα στην τάξη και την αταξία επιβιώνει ακόμα και στις κοσμογονίες των μονοθεϊστικών θρησκειών όπως του Χριστιανισμού: Στη Βίβλο, σε πολλά σημεία, αναφέρονται οι διαμάχες ανάμεσα στον Θεό και τις δυνάμεις του Χάους, π.χ. Γένεσις 1:1-2, Ησαΐας 24:9-10,16¬17, 34:9-11, 45:18-19, Ιερεμίας 4:23-26, Μιχαήλ 1:5-6, Ζαχαρίας 14:3-5, Ιώβ 10:20-22 και Ιωάννης 1:5-10. Όλα τα δημιουργούμε εμείς, το νόημα και τις μορφές τις αποδίδουμε εμείς, οι λαοί και οι πολιτισμοί μέσα στον χρόνο, ατομικά και συλλογικά. Γι’ αυτό και μπορεί να είναι διαφορετικές οι προσεγγίσεις μεταξύ των κοινωνιών, των λαών και των πολιτισμών. Μπορεί όμως να είναι και κοινές. Ας αναλογιστούμε μόνο στην καθημερινότητά μας τι σημαίνει Ευρώπη για τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου και τι σημαίνει για τις  χώρες του ευρωπαϊκού βορρά. Χάος και άνθρωπος μετέχουν εξ ίσου στην ανθρωποκεντρική οντολογία που χαρακτηρίζεται ως ακατάπαυστη δημιουργία και ανοικτότητα. Αν, εν τέλει, όλα αυτά είναι προκαθορισμένα, παραμένει ένα ανοικτό ερώτημα με ποικίλες απαντήσεις. Το σημαντικό είναι ότι παραμένει ανοικτό, μια διαρκής α-πορία που επιδέχεται βέβαια απαντήσεις. Οι λαοί και οι πολιτισμοί από εκεί και πέρα επιλέγουν τον δρόμο τους.

 

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΥΛΟΣ-ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ 

 

 

ΗΡΑΙΟ ΠΕΡΑΧΩΡΑΣ

 

 

 

 

 

 

ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ

Η Θεά Ήρα, κόρη του Κρόνου και της Ρέας, αδερφή του Δία και νόμιμη σύζυγος του, ήταν η σπουδαιότερη και αρχαιότερη Θεά του Ελληνικού Δωδεκάθεου. Η Θεά δεν έχει δικό της ιδιαίτερο μυθολογικό κύκλο. Όλοι οι μύθοι που μιλούν για αυτήν, συνδέονται με τον Δία και την παρουσιάζουν σαν υπόδειγμα γυναίκας, από όπου και θεωρείται προστάτιδα του γάμου, του τοκετού και της μητρότητας. Το αρχαιότερο κέντρο λατρείας της ήταν το Άργος, ενώ οι γιορτές που τελούνταν εκεί προς τιμήν της, είχαν κυρίως πολεμικό χαρακτήρα και ονομάζονταν Ηραία. Ο σημαντικότερος όμως τόπος λατρείας της, ήταν η Σάμος, όπου εκεί τελούσαν τον Ιερό Γάμο που συμβόλιζε την ένωση της με τον Δία. Παρόλο αυτά η λατρεία της, ήταν εξαπλωμένη σε όλη την Ελλάδα, ενώ οι Ναοί προς τιμήν της, είχαν το όνομα Ηραίον. Ένας από τους αρχαιότερους Ναούς της Θεάς που ανασκάφτηκε και ανακαλύφθηκε από τον διευθυντή της Βρετανικής Σχολής Αθηνών Χάμφρευ Πέιν το 1930-1933, είναι το Ηραίον της Περαχώρας Λουτρακίου, όπου εκεί υπήρχε και το μοναδικό Μαντείο της Θεάς στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την μυθολογία, εκεί έφτασε τρομοκρατημένη η μεγάλη μάγισσα Μήδεια, η οποία αφού σκότωσε ανέντιμα την Γλαύκη την κόρη του Κρέοντα για να εκδικηθεί τον Ιάσονα, έτρεξε να σώσει τα παιδιά της Μέρμερο και Φέρητα, κρύβοντας τα μέσα στο Ιερό της Θεάς. Οι Κορίνθιοι όμως, δεν άργησαν να ανταποδώσουν το έγκλημα και έτσι βρίσκουν και σκοτώνουν τα δύο αθώα παιδιά. Το έγκλημα όμως αυτό των Κορινθίων, έγινε αιτία να προκαλέσει την οργή της Θεάς και να πέσει φοβερή αρρώστια σ’ αυτούς. Έτσι λοιπόν το Μαντείο, τους φανέρωσε τον μεγάλο θυμό της Θεάς Ήρας για το έγκλημα που έπραξαν μέσα στο Ιερό της, αλλά και τον τρόπο που έπρεπε να ακολουθήσουν για να γλιτώσουν και να εξιλεωθούν, καθιερώνοντας γιορτές πένθους και εξιλέωσης. Από τότε θεσπίστηκαν τα Ηραία, όπου μεγάλη πομπή με πυρσούς, ξεκινούσε από την Κόρινθο, περνούσε από το Λουτράκι, έφτανε στην Περαχώρα και κατέληγε στο Ιερό της Λιμένιας Θεάς. Έπειτα ακολουθούσαν θυσίες, καθώς και μία αναπαράσταση όλων των γεγονότων, με τον Ιάσονα και την Αργοναυτική εκστρατεία, τους κρυφούς γάμους με την Μήδεια, τον ερχομό της στην Κόρινθο μετά την Ιωλκό, την προδοσία του Ιάσονα, την ζήλεια της Μήδειας που την έσπρωξε να σκοτώσει την Γλαύκη και τέλος το έγκλημα των Κορινθίων, που έγινε μέσα στο Ιερό της Θεάς. Κατόπιν, επέλεγαν επτά νέους και νέες της Κορίνθου και αφού τους ξύριζαν το κεφάλι και τους έντυναν στα μαύρα, τους προήγαγαν για την ετήσια θυσία στον Ναό της Ήρας. 

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Εκεί που αναπαύεται η βυθισμένη αρχαία πολιτεία Αίγειρος, η οποία βρισκόταν απέναντι από την Κόρινθο και γι’ αυτό οι Κορίνθιοι την είπαν Πέρα-Χώρα, βρίσκεται η περιοχή του Ηραίου, τοπίο ιδιαίτερου κάλλους, με το γραφικό λιμανάκι που πλαισιώνεται από τα ερειπωμένα Ιερά της Ήρας Ακραίας και Ήρας Λιμενίας, χώροι σεπτοί που προσκύνησαν οι Έλληνες τουλάχιστον από τον 8ο αιώνα π. Χ, ως το τέλος της αρχαιότητας. ‘ Ο Άδωνις’ της αρχαιότητας ή ο ‘Ολύμπιος’   Χάμφρευ Πέιν, όπως τον αποκαλούσαν όχι μόνο όσοι τον γνώριζαν αλλά και το σύνολο των κορυφαίων αρχαιολόγων της εποχής του Μεσοπολέμου, σε ηλικία μόλις 34 χρόνων, κατόρθωσε να εκτιναχθεί στο Πάνθεον των σημαντικών αρχαιολόγων που πέρασαν από την Ελλάδα και έκαναν σημαντικές ανασκαφές. Το φθινόπωρο του 1929, αναλαμβάνει την θέση του Διευθυντή της Βρετανικής Σχολής Αθηνών και καταφέρνει να φέρει ένα νέο πνεύμα στην σημαντική σχολή και να μεταδώσει κύματα ενθουσιασμού στους φοιτητές. Με την άσβεστη ελπίδα μιας σημαντικής ανακάλυψης, πηγαίνει στο σημείο με τον φάρο, που από μακριά παρακολουθούσε στην Περαχώρα. Έλπιζε πως εκεί υπήρχαν σημαντικά ευρήματα που δεν είχαν καταστραφεί,  καθώς οι Ρωμαίοι κατακτητές  ήταν απασχολημένοι με την λεηλασία της Κορίνθου απέναντι. Πίστευε πως εκεί βρίσκεται ένας Ναός αφιερωμένος στην Ήρα, όπως περιέγραφε ο Πλούταρχος. Τον Μάιο του 1930, ανασκάπτεται μέρος ενός Ναού του 6ου αιώνα π. Χ, αφιερωμένο στην Ήρα Ακραία, της οποίας η λατρεία άρχισε κατά την γεωμετρική περίοδο. Ο Ναός ήταν δωρικού ρυθμού με ορθογώνια κάτοψη, ενώ συνοδευόταν στο ανατολικό τμήμα του, από έναν επιμήκη βωμό με διακόσμηση τριγλύφων. Γύρω από τον βωμό, προστέθηκαν κατά τον 4ο αιώνα π. Χ, οκτώ ιωνικοί κίονες, οι οποίοι στήριζαν ένα στέγαστρο που προστάτευε τους Ιερείς και την Ιερή φλόγα, από τους ισχυρούς ανέμους της περιοχής. Την ίδια περίοδο και ανατολικότερα, οικοδομείται μία στοά διώροφη, η οποία αποτελούνταν από δωρικούς κίονες στο ισόγειο και ιωνικούς στον πρώτο όροφο, ενώ η όλη κατασκευή σχημάτιζε στην θέα του ένα Γ. Στην δυτική πλευρά του Ναού, ανασκάφτηκε ένα κτίριο που αποτελούσε τον χώρο της αγοράς και χρησίμευε για θρησκευτικούς και εμπορικούς σκοπούς. Κατά την διάρκεια των ανασκαφών και σε απόσταση περίπου διακοσίων μέτρων, αποκαλύπτεται το δεύτερο τμήμα του Ναού, το λεγόμενο Ιερό της Ήρας Λιμενίας, ένα ορθογώνιο οικοδόμημα στο οποίο λατρευόταν η Θεά, ενώ στην απέναντι πλευρά, βρίσκονταν κάποιες εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνταν ως εστιατόριο και βοηθητικός χώρος για τους επισκέπτες του Ναού. Ανάμεσα στον Ναό και τις εγκαταστάσεις αυτές, υπήρχε μία λιμνούλα που συγκρατούσε τα νερά της βροχής, ενώ κάτω από την επίχωση της κατά την διάρκεια των ανασκαφών, ήρθαν στο φως διακόσια κινητά Ιερά σκεύη, που χρησιμοποιούσαν προφανώς οι Ιερείς στις τελετουργίες. Ενδιαφέρον επίσης αποτελεί και μία δεξαμενή που ήρθε στο φως σε πολύ κοντινή απόσταση από τον Ναό, η οποία αποτελούνταν στο κέντρο από μία σειρά πεσσούς που στήριζαν την στέγη, ενώ σε σύνολο με τις αψιδωτές στενές πλευρές της, προσέδιδε άριστη στεγανότητα και αποτελούσε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα υδροσυλλεκτικά έργα του 4ου αιώνα. Στα τέλη του 5ου αιώνα κτίστηκαν τα πρώτα τείχη, ενώ το 146 π. Χ με την καταστροφή της Κορίνθου από τους Ρωμαίους, τα πάντα παρήκμασαν. 

ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Ο αρχαιολογικός χώρος του Ηραίου της Περαχώρας, έχει συνολική έκταση περίπου 245x45 μέτρα, η οποία αγκαλιάζει τον μικρό όρμο, όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες και εκτείνεται προς τα πάνω, σε ένα μικρό πλάτωμα. Το μέρος, είναι γνωστό σήμερα σαν Κάβος Μελανγκάβι, ενώ τα δύο Ιερά της Ήρας Ακραίας και της Ήρας Λιμενίας, δημιουργούσαν την εντύπωση στους αρχαιολόγους, πως πρόκειται για δύο ξεχωριστά Ιερά. Σήμερα όμως οι έρευνες , έφτασαν στο συμπέρασμα πως πρόκειται για ένα Ιερό, αυτό της Ήρας Λιμενίας-Ακραίας. Ο αρχαιολογικός χώρος του Ηραίου της Περαχώρας με τα πιο σημαντικά λείψανα του πρώιμου Κορινθιακού Πολιτισμού, αποτελούσε κατά τα προρωμαικά χρόνια, ζωτικό τμήμα της Κορινθιακής γης, ενώ η Κορινθιακή τέχνη των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων, δεν θα ήταν γνωστή αν δεν υπήρχαν τα ευρήματα της Περαχώρας. Μπορεί λοιπόν η Ελλάδα να είναι μικρή σε έκταση, αλλά είναι τόσο μεγάλη σε δόξα και πολιτισμό, αφού διαδόθηκε σε όλες τις Ηπείρους, που ευεργέτησε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος!!!

ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΝΕΡΑ.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΑΡΧΕΙΟ ENTERSTAR

Υποσημείωση: Το θέμα πρωτοαναφέρθηκε στον χώρο του αγνώστου από το περιοδικό ‘Τρίτο Μάτι’ , σε άρθρο του ερευνητή-συγγραφέα Ν. Β. ΛΙΤΣΑΣ.

Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

 

Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ  ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

 

Κώστας Τριανταφυλλίδης

Ομότιμος Καθηγητής Γενετικής & Γενικής Ανθρώπου

Τμήμα Βιολογίας Α.Π.Θ.

 

Περίληψη. Οι εντυπωσιακές πρόοδοι στην ανάλυση  του DNA σύγχρονων, αλλά και  προϊστορικών ανθρώπων, είχε ως αποτέλεσμα τη διερεύνηση και κατανόηση  της καταγωγής των Ελλήνων. Οπότε το άρθρο επικεντρώνεται  στην παρουσίαση της  γενετικής κληρονομιάς των Ελλήνων ξεκινώντας από την καταγραφή της γενετικής σύστασης των σύγχρονων Ελλήνων και φθάνοντας μέχρι την ιχνηλάτηση των προγονικών βιολογικών ριζών μας. Τα γενετικά ευρήματα τεκμηριώνουν τη φυσική συνέχεια των Ελλήνων στον χώρο και στον χρόνο.

 

 

1.      Εισαγωγή

Η εγγενής ανθρώπινη περιέργεια ανέκαθεν αναζητεί απαντήσεις σχετικές με την προέλευση του ανθρώπου, τη δομή των ανθρώπινων κοινωνιών, την εξάπλωση ή εξαφάνιση ανθρώπινων πληθυσμών. Ο άνθρωπος δηλαδή από τη στιγμή που άρχισε να σκέφτεται προσπάθησε να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: Ποιοι είναι οι πρόγονοί μου; 

      Η σύγχρονη γενετική μπορεί να δώσει πλέον κάποιες  επιμέρους απαντήσεις  σε τέτοιου είδους θεμελιώδη ανθρωπολογικού ή αρχαιολογικού ενδιαφέροντος ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα επί χιλιετίες. Αυτό είναι πλέον δυνατό γιατί τα στοιχεία που μας δίνουν οι έρευνες στο  DNA  των σύγχρονων ανθρώπων μπορούν να αποτελέσουν συνταρακτικές μαρτυρίες του ιστορικού και προϊστορικού παρελθόντος του ανθρώπινου είδους. Είναι μάλιστα  αξιόπιστα, μια και το DNA  μεταβιβάζεται σχεδόν αυτούσιο από τους προγόνους μας στους σημερινούς ανθρώπους. 

     Επιπρόσθετα, τα τελευταία χρόνια ο νέος επιστημονικός κλάδος της Αρχαιογενετικής, που συνίσταται στην άμεση μελέτη αρχαϊκού DNA, προσφέρει ένα επιπλέον αξιόπιστο μέσο για τη διερεύνηση και ιχνηλάτηση του γενετικού παρελθόντος των κατοίκων της Ελλάδας.

 

2.          Ο εποικισμός της Ελλάδας από τον άνθρωπο κατά την Παλαιολιθική εποχή

Ο   άνθρωπος (Homo sapiens) πρωτοεμφανίστηκε στην Αφρική πριν από 320.000 χρόνια.  Η γενετική ποικιλομορφία των σύγχρονων ανθρώπων όλης της γης προέρχεται κυρίως από πληθυσμιακές ομάδες που ζούσαν στην Ανατολική Αφρική. H απολιθωμένη γνάθος ανθρώπου που βρέθηκε στο Ισραήλ, και ήταν ηλικίας τουλάχιστον 177.000 ετών, καθώς και το κρανίο Απήδημα-1 στην Μάνη (ηλικίας 210.000 ετών) -που αντιπροσωπεύει το αρχαιότερο δείγμα σύγχρονου ανθρώπου στην Ευρώπη- υποδεικνύουν ότι οι πρόγονοι των σημερινών ανθρώπων εξαπλώθηκαν από την Αφρική προς  την Ασία πριν από τουλάχιστον 220.000 χρόνια.   Η  ηλικία του κρανίου «Απήδημα 1» και η εκτίμηση ότι ανήκει στο είδος Homo sapiens, ενισχύει την άποψη ότι οι πρόγονοι των σημερινών ανθρώπων εξαπλώθηκαν από την Αφρική προς  την Ασία και την Ευρώπη νωρίτερα από ότι συνήθως πιστεύεται. Η ΝΑ Ευρώπη γενικότερα και ειδικότερα η περιοχή της σημερινής Ελλάδας αποτέλεσε σημαντικό διάδρομο για την εξάπλωση των πρώτων αυτών ανθρώπων από την Αφρική προς τον Ελλαδικό χώρο και από εκεί στην υπόλοιπη Ευρώπη.

 

3.         O εποικισμός της Ελλάδας/Ευρώπης  από Νεολιθικούς αγρότες

Η Νεολιθική εποχή  αρχίζει  στη Μέση  Ανατολή, στην περιοχή της Εύφορης ημισελήνου πριν από τουλάχιστον 10.000 χρόνια. Μεσολιθικοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες κάτοικοι της Ελλάδας ήταν από τους πρώτους στην Ευρώπη που υιοθέτησαν τη γεωργία και την εκτροφή παραγωγικών ζώων κατά τη Νεολιθική εποχή. Τα γενετικά στοιχεία της ανάλυσης των γενεαλογικών γραμμών E, J και G ισχυροποιούν την άποψη ότι Νεολιθικές πληθυσμιακές ομάδες, που ήταν φορείς αυτών των γενεαλογικών γραμμών, διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση της γεωργίας από την Ελλάδα στην υπόλοιπη Ευρώπη.

 

 4. Από που κρατάει η σκούφια των Ελλήνων

Από τα  γενετικά στοιχεία προκύπτει ότι η γενετική σύσταση των Ελλήνων δημιουργήθηκε κυρίως από τέσσερα ανεξάρτητα μεταναστευτικά πληθυσμιακά κύματα που αντιστοιχούν:

      4.α) Στον πρώιμο αποικισμό της Ελλάδας από πληθυσμιακές ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών που ξεκίνησαν από την Αφρική και μέσω της Εγγύς Ανατολής έφθασαν στον ελλαδικό γεωγραφικό χώρο κατά τη Μέση Παλαιολιθική εποχή. ΄Επειτα, οι απόγονοί τους εξαπλώθηκαν στην υπόλοιπη Ευρώπη.

      4.β) Στις μετακινήσεις πληθυσμιακών ομάδων κατά το μέγιστο της τελευταίας περιόδου των παγετώνων (25.000-19.000 χρόνια πριν) από τη Βόρεια/Κεντρική Ευρώπη προς το θερμό Βαλκανικό καταφύγιο της Νότιας Ευρώπης. Μετέπειτα ακολούθησε η μεταπαγετωνική επιστροφή πληθυσμιακών ομάδων από το Βαλκανικό καταφύγιο προς τις “έρημες” από ανθρώπους περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης. 

      4.γ)  Στη δημογραφική εξάπλωση γεωργών στην Ελλάδα από την Εγγύς Ανατολή κατά τη Νεολιθική εποχή  και τη μετέπειτα εξάπλωσή τους, τόσο προς την Κεντρική Ευρώπη, όσο και προς τη Δυτική Ευρωπαϊκή Μεσογειακή ζώνη.   

     4.δ)  Τις μεταναστεύσεις πληθυσμιακών ομάδων, κυρίως από τον ελλαδικό χώρο και την περιοχή βορείως της Κασπίας, προς την υπόλοιπη Ευρώπη,  μετά την Εποχή του Χαλκού (περίπου 3.500 χρόνια πριν).

      Το γενετικό υπόστρωμα των σημερινών Ελλήνων σε αδρές γραμμές αποτελείται κυρίως από DNA αλληλουχίες που σηματοδοτούν το γενετικό αποτύπωμα των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών που ζούσαν στον ελλαδικό γεωγραφικό χώρο ήδη κατά τη Μέση Παλαιολιθική εποχή και σε μικρότερο ποσοστό από αλληλουχίες που σηματοδοτούν αγρότες που εισήλθαν στον Ελλαδικό χώρο κατά τη Νεολιθική εποχή. Οι απόγονοι της επιμειξίας  των προηγούμενων πληθυσμιακών ομάδων αποτέλεσαν το γενετικό υπόστρωμα των Ελλήνων. Οπότε, η γενετική κληρονομιά των σημερινών κατοίκων της Ελλάδας φαίνεται ότι σε μεγάλο βαθμό είχε διαμορφωθεί ήδη σε εκείνη τη μακρινή προϊστορική εποχή της Εποχής του Χαλκού και συνεπώς οι απόγονοι αυτών των πληθυσμιακών ομάδων που ζούσαν στον ελλαδικό χώρο στο τέλος της 3ης χιλιετίας π.Χ., π.χ. στην αρχή της Μυκηναϊκής εποχής, θα είναι οι πληθυσμοί που θα αυτοχαρακτηριστούν ΄Ελληνες.

 

5. Γενετική σύσταση των Ελλήνων

Οι μελέτες της γενετικής κληρονομιάς των σημερινών κατοίκων της Ελλάδας με ποικίλους DNA δείκτες αποκάλυψαν ότι ο Ελληνικός πληθυσμός είναι παμμεικτικός. Αυτό σημαίνει ότι οι γάμοι γίνονται τυχαία. Επιπρόσθετα, ο συνολικός πληθυσμός της έχει υψηλότερες τιμές γενετικής ποικιλότητας από λαούς της Κεντρικής, Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης. Αυτό αποδεικνύει ότι πληθυσμιακές ομάδες –από τη Μέση Παλαιολιθική εποχή– μετακινούνταν από τον ελλαδικό γεωγραφικό χώρο προς τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη και ότι ο ελλαδικός χώρος αποτέλεσε κομβικό σημείο στη διαμόρφωση της “Βιολογικής ιστορίας των κατοίκων της Ευρώπης”. Επιπρόσθετα, γνωρίζουμε, ότι όσο περισσότερη γενετική ποικιλότητα έχει ένας πληθυσμός, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να προσαρμοστεί και να επιβιώσει σε αλλαγές, όπως η κλιματική αλλαγή ή νέες ασθένειες.

      Η γενετική (DNA) κληρονομιά των Ελλήνων σε σχέση με άλλους Ευρασιατικούς πληθυσμούς έχει μελετηθεί από πολλούς ερευνητές. Διαπιστώθηκε ότι οι Έλληνες είναι γενετικά πλησιέστεροι προς τους Ιταλούς και τους Ισπανούς και βρίσκονται πολύ μακρύτερα γενετικά από άλλους Ευρασιατικούς πληθυσμούς.

      Είναι ενδιαφέρον ότι παρά τη γειτνίαση των Ελλήνων με διάφορους λαούς ή και τη συγκατοίκηση αιώνων με ορισμένους λαούς, ο Ελληνικός πληθυσμός έχει μικρή επιμειξία με άλλους γειτονικούς λαούς. ΄Ετσι αν και η Κρήτη είναι αρκετά κοντά για να έχει δεχθεί Αφρικανική γενετική διείσδυση, η γενετική σύσταση των Μινωιτών παρουσίαζε υψηλότερο ποσοστό συγγένειας με Νεολιθικούς και σημερινούς Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα αυτό δείχνει ότι ο Μινωικός πολιτισμός έχει Ευρωπαϊκή –και όχι Αφρικάνικη– καταγωγή. Παρόμοια, ο προσφυγικής καταγωγής πληθυσμός από τη Μικρά Ασία παρουσιάζει μεγαλύτερη γενετική ομοιότητα με τον πληθυσμό της ηπειρωτικής Ελλάδας, παρά με τον Τουρκικό πληθυσμό. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, παρά τους τέσσερις αιώνες Οθωμανικής κυριαρχίας, οι ΄Ελληνες έχουν διαφορετική γενετική σύσταση από τους Τούρκους και δεν φαίνεται να υπήρχαν σημαντικές επιμειξίες Ελλήνων με άτομα Ασιατικής (Μογγολικής) καταγωγής.

      Ο Ελληνικός πληθυσμός διακρίνεται, επίσης, από τους Σλάβους παρά τη γειτνίαση ή τη συγκατοίκηση για μερικούς αιώνες. Δεν διαπιστώθηκαν σημαντικά γενετικά ταιριάσματα μεταξύ της DNA σύστασης των Ελλήνων και ατόμων από Σλαβόφωνες χώρες. Χαρακτηριστικά, οι ΄Ελληνες δείχνουν μεγαλύτερη γενετική συγγένεια με τους Ιταλούς, παρά με τους προς βορρά Σλάβους γείτονες.

 

6. Θεωρία Φαλμεράυερ σχετική με την καταγωγή των Ελλήνων

 Η ιχνηλάτηση της πορείας ενός λαού στον ιστορικό χρόνο, μέσα από τα διάφορα ίχνη που αφήνει στο διάβα του, αποτελεί ένα γνωστικό αντικείμενο, το οποίο εκτός της επιστημονικής αναζήτησης, ικανοποιεί και τη φυσιολογική ανθρώπινη ανάγκη να γνωρίζουμε από πού προερχόμαστε. Μπορεί να πει κανείς ότι οι θεωρίες σχετικά με την καταγωγή του σημερινού Ελληνικού πληθυσμού διακρίνονται σε δύο πόλους: σε αυτόν της φυσικής συνέχειας των Ελλήνων και στη θεωρία ασυνέχειας των Ελλήνων. H δεύτερη θεωρία, ότι οι σύγχρονοι Έλληνες δεν σχετίζονται βιολογικά ή πολιτισμικά με τους Έλληνες της κλασικής αρχαιότητας, διατυπώθηκε κυρίως από ορισμένους ιστορικούς. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Αυστριακός Ιάκωβος Φίλιππος Φαλμεράυερ. Ο Φαλμεράγιερ, το 1836,  στο έργο του  «Ιστορία της Χερσονήσου της Πελοποννήσου κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους» διατυπώνει την άποψη:

  “Η Πελοπόννησος κυριαρχήθηκε για δύο αιώνες από το σλαβικό στοιχείο, ενώ ο γηγενής πληθυσμός απορροφήθηκε από τους εισβολείς-Σλάβους”. Σύμφωνα με τη θεωρία του:  “Ούτε μια σταγόνα αίματος, γνησίου Ελληνικού αίματος, δεν τρέχει στις φλέβες των κατοίκων της Πελοποννήσου/Ελλάδας”.

   Η γενετική ανάλυση  έδειξε ότι ναι μεν υπήρξε σλαβική μετανάστευση στην Πελοπόννησο, αλλά το ποσοστό Σλαβικής επιμειξίας είναι μικρά. Η μελέτη επίσης καταρρίπτει οποιονδήποτε ισχυρισμό ότι οι Τσάκωνες και οι Μανιάτες έχουν σλαβική καταγωγή. Στη Μέσα Μάνη και στη Νότια Τσακωνία η σλαβική γενετική επιμειξία δεν ξεπερνά το 1%. Με άλλα λόγια, οι Μανιάτες και οι Τσάκωνες, που κατά τον Φαλμεράυερ ήταν σλαβικής καταγωγής, έχουν ελάχιστα ποσοστά σλαβικής επιμειξίας. Επιπρόσθετα,  οι Πελοποννήσιοι  έχουν σημαντικά κοινή γενετική κληρονομιά  με πληθυσμούς της Νότιας Ευρώπης, π.χ.  Ιταλούς=85%-96%. Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτά δεν συνάδουν με τη θεωρία της εξάλειψης των Μεσαιωνικών Πελοποννησίων και της αντικατάστασής τους από Σλάβους. Οι γενετικές μελέτες  απορρίπτουν τελεσίδικα τη θεωρία του Φαλμεράυερ για την καταγωγή των Πελοποννησίων/Ελλήνων από Σλάβους και δείχνει πώς η γενετική μπορεί να διευκρινίσει σημαντικές πτυχές της ιστορίας μας.

 

7. Γενετική συμβολή των Ελλήνων στην υπόλοιπη Ευρώπη

Οι ΄Ελληνες της Κλασικής εποχής διηγούνταν συναρπαστικούς μύθους για το πώς οι πρόγονοί τους της Αρχαϊκής ή και παλαιότερων εποχών ταξίδευσαν, εξερεύνησαν, γνώρισαν και αποίκησαν διάφορες περιοχές στην Ιταλία, στη Σικελία, στη Γαλλία και αλλού.

    7.α) Πληθυσμιακή μελέτη αξιολόγησε τη συμβολή των Ελλήνων στη γενετική σύσταση των σημερινών ανδρών της Σικελίας και διαπίστωσε ότι ανέρχεται στο 37,3%.

    7.β) Με βάση τις συχνότητες της  γενεαλογικής γραμμής Ε-Μ78  υπολογίστηκε πως η  γενετική συνεισφορά των  Πελοποννησίων στη γενετική σύσταση των σημερινών  κατοίκων της Καλαβρίας είναι 7% και της Απουλίας  22%. 

   Οι πολυπληθείς έρευνες της γενετικής κληρονομιάς των Ιταλών δείχνουν πρότυπο που αντιγράφει σχεδόν πιστά τον Ελληνικό εποικισμό κατά την αρχαιότητα. H διατήρηση στενής γενετικής συγγένειας μεταξύ των σύγχρονων Ελλήνων και των κατοίκων περιοχών της Ιταλίας, που είχαν αποικιστεί από τους αρχαίους ΄Ελληνες, αποτελεί πειστική ένδειξη για την κοινή καταγωγή τους από τους αρχαίους ΄Ελληνες.

   7.γ) Η  ανάλυση εκτίμησης του βαθμού επιμειξίας έδειξε ότι το ποσοστό της γενετικής συνεισφοράς των Ελλήνων από τη Φώκαια και τη Σμύρνη στη γενετική σύσταση του πληθυσμιακού δείγματος από Νεολιθικές θέσεις της Προβηγκίας της Νότιας Γαλλίας ανέρχεται στο 17% των γενεαλογικών γραμμών του χρωμοσώματος Υ.

 

 

8.  Η γενετική συνέχεια των Ελλήνων

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης της γενετικής σύστασης Ευρασιατικών λαών αποδεικνύουν ότι η γενετική (DNA) υπογραφή των Ελλήνων παρουσιάζει αντοχή στον χρόνο και αντικατοπτρίζει την εξάπλωση των αρχαίων Ελλήνων. Θα μπορούσε μάλλον να υποστηριχθεί ότι οι γενετικές έρευνες τεκμηριώνουν, έστω και έμμεσα, τη γενετική συνέχεια των Ελλήνων στον χώρο και στον χρόνο.

     Μελέτες ανάλυσης όλου του γονιδιώματος από αρχαία λείψανα, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν Μινωίτες  και Μυκηναίοι, προσέφερε περαιτέρω υποστήριξη στην παραπάνω άποψη. Σύμφωνα με την Αρχαιογενετική μελέτη ο σημερινός ελληνικός πληθυσμός έχει βαθιές βιολογικές ρίζες στους κατοίκους της Νεολιθικής και της Εποχής του Χαλκού που ζούσαν στην περιοχή. Επιπρόσθετα οι σύγχρονοι Έλληνες μοιάζουν με τους Μυκηναίους, αλλά με κάποια επιπλέον αραίωση της πρώιμης Νεολιθικής καταγωγής, λόγω πρόσμιξης τους με διάφορες πληθυσμιακές ομάδες. Τα γενετικά δεδομένα υποστηρίζουν δηλαδή την ιδέα της φυσικής συνέχειας των Ελλήνων, από την εποχή των πρώτων γεωργοκτηνοτρόφων έως σήμερα.

       Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Νομπελίστας Οδυσσέας Ελύτης αναφέρει στο τελευταίο (1995) του βιβλίο, με τίτλο: Ο Κήπος µε τις Αυταπάτες:

   Και το πιο διασκεδαστικό καταντά να είναι ότι μήτε πήγε ποτέ ο νους τους, πως μετά 3.000 χρόνια ο ίδιος λαός, στην ίδια γη, εξακολουθεί να ομιλεί την ίδια γλώσσα, με την έννοια ότι και ο λιγότερο εγγράμματος, κυρίως αυτός, ο οπωροπώλης και ο αρτοποιός, εξακολουθεί να λέει τον ουρανό, ουρανό και τη θάλασσα, θάλασσα…

   Τέλος, σύμφωνα με το κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Science: Οι Έλληνες έχουν πραγματικά σχεδόν μυθική καταγωγή. Το στοιχείο αυτό αποκάλυψε η μελέτη αρχαίου  DNA.

 

    Σημείωση. Ο Κώστας Τριανταφυλλίδης είναι συγγραφέας του  βιβλίου:

Η γενετική ιστορία των Ελλήνων- Το DNA των Ελλήνων.