«Ο Γρηγόρης Τσουκαλάς, πραγματοποιώντας έρευνες στο Κάστρο της Ναυπάκτου το 2003, βρέθηκε δίπλα στο άγαλμα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, δημιουργού του Δον Κιχώτη.»Ο Τσουκαλάς έχει δημοσιεύσει άρθρα σε περιοδικά όπως το "Μυστική Ελλάδα" και το "Mystery". Οι έρευνές του σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους όπως η Ναύπακτος συχνά αναζητούν συμβολισμούς ή άγνωστες πτυχές της ιστορίας που συνδέονται με μυστικές εταιρείες, αρχαία μυστικά ή την ενέργεια του τόπου
Η πρόσβαση στους χώρους του Κάστρου της Ναυπάκτου, συμπεριλαμβανομένων των οχυρώσεων και των εσωτερικών επιπέδων, γίνεται μέσω της κεντρικής εισόδου του αρχαιολογικού χώρου.
«Στο Κάστρο της Ναυπάκτου, ένας από τους πιο γοητευτικούς θρύλους αφορά μια σφραγισμένη μυστική είσοδο, η οποία φημολογείται πως παραμένει κρυμμένη στα έγκατα των τειχών. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η πύλη αυτή δεν αποτελούσε απλώς μια δίοδο διαφυγής, αλλά οδηγούσε σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο όπου φυλάσσονταν τα ιερά κειμήλια και ο οπλισμός των Ιπποτών που υπερασπίζονταν το οχυρό.Η Μυστηριώδης Υπόγεια Στοά: Σύμφωνα με τον τοπικό θρύλο, υπάρχει μια μυστική υπόγεια δίοδος που ξεκινούσε από τα υπόγεια του κάστρου. Η παράδοση αναφέρει ότι η στοά αυτή ήταν τόσο εκτενής που έφτανε μέχρι το Αντίρριο. Αν και η ύπαρξη ενός τόσο μεγάλου τούνελ κάτω από τη θάλασσα δεν έχει επιβεβαιωθεί, ιστορικά έχουν εντοπιστεί τμήματα στοών που χρησιμοποιούνταν ως έξοδοι διαφυγής των πολιορκημένων.
"Στα τείχη του κάστρου παραμένει μέχρι σήμερα μια σφραγισμένη υπόγεια είσοδος. Το χριστιανικό σφράγισμα που φέρει, τοποθετήθηκε εκεί με σκοπό να εγκλωβίσει το κακό και να αποτρέψει κάθε χθόνια απειλή από το να αναδυθεί στο φως."Στα τείχη των κάστρων, η χρήση χριστιανικών συμβόλων δεν ήταν μόνο διακοσμητική αλλά και φυλακτική (για προστασία).Μια σφραγισμένη υπόγεια είσοδος θεωρείται πέρασμα προς τον χθόνιο κόσμο (τον κάτω κόσμο) ή σημείο φυλάκισης "κακών" δυνάμεων.Συχνά τοποθετούνταν πάνω από πύλες ή σε ύποπτα σημεία των τειχών για να "κλειδώσουν" το κακό.Υπάρχουν παραδόσεις όπου στα θεμέλια των τειχών ή σε σφραγισμένες εισόδους τοποθετούνταν ιερά αντικείμενα για να αποτρέψουν την είσοδο "δαιμονικών" οντοτήτων.
Η ύπαρξη υπόγειων δικτύων και μυστικών στοών στο Κάστρο της Ναυπάκτου αποτελεί έναν από τους πιο ζωντανούς τοπικούς θρύλους
της πόλης. Αν και η ιστορική έρευνα επιβεβαιώνει την ύπαρξη υπόγειων
υποδομών, αυτές συνδέονται κυρίως με την άμυνα και την επιβίωση του
κάστρου .
«Οι υπόγειοι αεραγωγοί στο Κάστρο της Ναυπάκτου, οι οποίοι συνδέονται με μυστικά δίκτυα στοών και κρυμμένα κειμήλια των Ιπποτών.»
«Το Κάστρο της Ναυπάκτου αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά και καλοδιατηρημένα δείγματα φρουριακής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα. Είναι χτισμένο σε έναν λόφο με πυραμοειδές σχήμα που δεσπόζει πάνω από την πόλη και το λιμάνι, προσφέροντας μοναδική θέα στον Κορινθιακό κόλπο.
Αν και οι πρώτες οχυρώσεις χρονολογούνται από τον 5ο αιώνα π.Χ., η σημερινή μορφή του κάστρου διαμορφώθηκε κυρίως κατά τις περιόδους της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας. Η παρουσία ιπποτών στο φρούριο είναι ιστορικά τεκμηριωμένη, αν και υπήρξε σύντομη. Η πλέον άμεση σύνδεση αφορά το τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών (Knights Hospitaller), οι οποίοι κατέλαβαν το κάστρο για ένα σύντομο διάστημα το 1378, επιδιώκοντας να επεκτείνουν την επιρροή τους στον ελλαδικό χώρο μέσα από τις διαμάχες τοπικών ηγεμόνων και Λατίνων κατακτητών.
Κατά τον 14ο αιώνα, η Ναύπακτος αποτέλεσε πεδίο έντονων συγκρούσεων μεταξύ Καταλανών, Ιωαννιτών και Αλβανών τοπαρχών, όπως ο Γκίνο Μπούα Σπάτα. Αργότερα, το 1571, οι Ιππότες της Μάλτας (διάδοχοι των Ιωαννιτών) συμμετείχαν ενεργά με τον στόλο τους στην περίφημη Ναυμαχία της Ναυπάκτου ως μέλη του "Ιερού Συνασπισμού" (Holy League).
Παρόλο που ο χαρακτήρας του κάστρου σήμερα είναι κυρίως ενετικός, διασώζονται αναφορές για οχυρωματικά έργα —όπως συγκεκριμένοι πύργοι ή πύλες— που αποδίδονται στην περίοδο των Ιπποτών, καθώς το τάγμα συνήθιζε να ενισχύει τις στρατηγικές θέσεις που κατείχε βάσει των δυτικών προτύπων οχυρωματικής.»
Το Κάστρο της Ναυπάκτου: Ανάμεσα στην Ιστορία και τον Θρύλο
Το Κάστρο της Ναυπάκτου, πέρα από την πλούσια ιστορική του διαδρομή, περιβάλλεται από πλήθος θρύλων και λαογραφικών παραδόσεων που του προσδίδουν μια μυστηριώδη αύρα.
Ο πλέον διαδεδομένος θρύλος αναφέρεται σε μια μυστική υπόγεια στοά, η οποία φημολογείται ότι ξεκινούσε από τα θεμέλια του κάστρου και έφτανε υποθαλάσσια μέχρι το φρούριο του Αντιρρίου. Αν και γεωλογικά ένα τέτοιο εγχείρημα φαντάζει ακατόρθωτο, πολλοί κάτοικοι πίστευαν διαχρονικά στην ύπαρξή της, θεωρώντας την κρίσιμη οδό διαφυγής ή ανεφοδιασμού σε περιόδους πολιορκίας.
Όπως πολλά παλιά οχυρά, το κάστρο συνδέεται με ιστορίες για φαντάσματα και στοιχειά που «φυλάνε» τις πύλες και τους προμαχώνες. Λέγεται ότι τις νύχτες με φεγγάρι, σκιές στρατιωτών από περασμένους αιώνες διακρίνονται να περιπολούν στα τείχη. Μια εντυπωσιακή ιστορική λεπτομέρεια, που έχει λάβει διαστάσεις θρύλου, είναι ότι το κάστρο δεν κυριεύτηκε ποτέ με μάχη σώμα με σώμα. Όλες οι αλλαγές κυρίαρχων (Ενετοί, Τούρκοι, Έλληνες) πραγματοποιήθηκαν μέσω συνθηκών, προδοσίας ή συνθηκολόγησης, γεγονός που του χάρισε τη φήμη του «απόρθητου».
Πέρα από τους θρύλους, υπάρχουν αναφορές για μυστηριώδεις ήχους —όπως κρότοι όπλων ή απόκοσμες φωνές— που ακούγονται κατά καιρούς μέσα από τα παλιά κελάρια και τις πυριτιδαποθήκες, ενισχύοντας τη φήμη του ως έναν από τους πιο «στοιχειωμένους» προορισμούς στην Ελλάδα. Λόγω της τρομερής αιματοχυσίας κατά τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571), η παράδοση θέλει τις νύχτες με έντονη καταιγίδα στον Κορινθιακό, να φτάνουν μέχρι τα τείχη οι ήχοι των κανονιοβολισμών και οι κραυγές των χιλιάδων ναυτών που χάθηκαν στη θάλασσα.
Τέλος, σε διάφορα σημεία της οχύρωσης σώζονται χαραγμένα σύμβολα, τα οποία άλλοι ερμηνεύουν ως φυλαχτά ενάντια στους εχθρούς και άλλοι ως σημάδια μυστικών ταγμάτων που πέρασαν από εκεί στο πέρασμα των αιώνων.
Μυστικές Εταιρείες στο Κάστρο της Ναυπάκτου
Οι θρύλοι για μυστικές εταιρείες και τάγματα στο Κάστρο της Ναυπάκτου περιστρέφονται κυρίως γύρω από την παρουσία των δυτικών Ιπποτικών Ταγμάτων και τη δράση τους κατά την περίοδο των Σταυροφοριών και της Ενετοκρατίας. Η λαϊκή παράδοση διασώζει ιστορίες για πολύτιμα αντικείμενα και ιερά κειμήλια που οι Ιππότες απέκρυψαν στα υπόγεια περάσματα του κάστρου πριν από την αναγκαστική αποχώρησή τους.
Ο μυστικισμός που περιέβαλλε τα ιπποτικά τάγματα τροφοδότησε τη φήμη για απόκρυφες τελετές, οι οποίες διεξάγονταν στο υψηλότερο διάζωμα του φρουρίου, μακριά από τα βλέμματα των κατοίκων. Κατά τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571), η συγκρότηση της Lega Santa (Ιεράς Ένωσης) έφερε στην περιοχή εκπροσώπους από τα ισχυρότερα τάγματα και οίκους της Ευρώπης, όπως τους Ιππότες της Μάλτας και δυνάμεις του Παπικού Κράτους.
Σύμφωνα με τον θρύλο, οι πέντε αμυντικοί περίβολοι του κάστρου δεν εξυπηρετούσαν μόνο στρατιωτικούς σκοπούς, αλλά αντανακλούσαν μια ιεραρχική δομή, όπου η πρόσβαση στα ανώτερα επίπεδα επιτρεπόταν αποκλειστικά σε «μυημένους» αξιωματούχους. Ένας ιδιαίτερος μύθος αναφέρει ότι η ανοικοδόμηση του κάστρου ξεκίνησε ταυτόχρονα από δύο σημεία —τη θάλασσα και την κορυφή— από δύο αδέλφια. Η ιστορία αυτή συνδέεται συχνά μεταφορικά με τη δράση της Φιλικής Εταιρείας στην περιοχή, καθώς τα μέλη της αυτοαποκαλούνταν «αδελφοί» και χρησιμοποιούσαν το κάστρο ως στρατηγικό σημείο επαφής και οργάνωσης.
ΥΓ.Η σύνδεση των Ιπποτών με τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) αναδεικνύει τη συνέχεια του ρόλου τους στην περιοχή, όχι πλέον ως κατακτητών του κάστρου, αλλά ως υπερασπιστών της χριστιανικής Δύσης απέναντι στην οθωμανική επέκταση.
ΥΓ. Η θεωρία περί "μυημένων" στα ανώτερα διαζώματα (το Ιτς Καλέ) ενισχύεται από το γεγονός ότι εκεί όντως βρισκόταν η έδρα της διοίκησης, προσβάσιμη μόνο στην ελίτ, κάτι που στα μάτια των απλών ανθρώπων της εποχής φάνταζε απόκοσμο και μυστικιστικό.
ΥΓ.Είναι αξιοσημείωτο πώς η στρατηγική θέση της Ναυπάκτου την καθιστούσε πάντα μήλο της έριδος για τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Η σύντομη παρουσία των Ιωαννιτών Ιπποτών το 1378, αν και λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό σε σχέση με την Ενετοκρατία, υπογραμμίζει τη σημασία της πόλης ως πύλης προς τον Κορινθιακό και το Ιόνιο.
ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ -2003
