Το 2001 αποτελεί μια χρονιά-σταθμό για την καταγραφή του χώρου αυτού, ο οποίος συνδέεται με αρχαίες λατρείες, και πλήθος μεταφυσικών αναζητήσεων.«Στη φωτογραφική λήψη απεικονίζεται ο Γρηγόρης Τσουκαλάς το 2001, κατά τη διάρκεια της έρευνας που πραγματοποίησε στον χώρο του Σηραγγείου».Σε ιλικία 21 ετών.
«Κάθε
πόλη έχει τα δικά της μυστικά, τους δικούς της θρύλους και τις δικές
της ιστορίες. Έτσι και ο Πειραιάς, δεν θα μπορούσε παρά να έχει κρυμμένα
στον θησαυρό της ιστορίας του τα δικά του "διαμάντια". Ένα από αυτά
είναι και το Σηράγγειο.
Πρόκειται
για ένα τεχνητό σπήλαιο που αποκαλύφθηκε το 1897 και βρίσκεται στην
ανατολική πλευρά της Καστέλας. Κατασκευάστηκε από τους Μινύες ωνικής
καταγωγής, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στον Πειραιά προερχόμενοι από τον
Ορχομενό. Η κατασκευή εισχωρεί δώδεκα μέτρα εντός του βράχου, ενώ
φιλοξενεί και δύο αρχαίους τάφους, η ταυτότητα των ενοίκων των οποίων
παραμένει άγνωστη μέχρι σήμερα.
Στα
λεξικά του Σουίδα και του Ησυχίου δεν υπάρχουν πληροφορίες για το
σπήλαιο ή τον ήρωα Σήραγγο. Ωστόσο, ο Φώτιος αναφέρει πως το έργο
κατασκευάστηκε από τον Σήραγγο και ότι εντός της σπηλιάς υπήρχε "Ηρώο".
Σύμφωνα με τον Ιάκωβο Δραγάτση, ο οποίος το 1938 δημοσίευσε τη μελέτη "Εν Πειραιεί Σηράγγιον", ο χώρος λειτουργούσε ως βαλάνειο (λουτρό).
Πράγματι,
κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους το Σηράγγειο χρησιμοποιήθηκε ως δημόσιο
λουτρό. Τότε φιλοτεχνήθηκαν και τα δύο περίφημα ψηφιδωτά που κοσμούσαν
τον χώρο, τα οποία όμως εξαφανίστηκαν κατά την περίοδο της Δικτατορίας
(1967-1974). Το ένα απεικόνιζε τη Σκύλλα και το άλλο έναν αρχαίο νεανία
σε τέθριππο άρμα — ο οποίος κατά τον αρχαιολόγο Χιοτέλλη ήταν θαλάσσια
θεότητα, ενώ κατά τον Δραγάτση ο ήρωας Σήραγγος. Στον χώρο βρέθηκε
επίσης βωμός από πωρόλιθο με την επιγραφή "ΑΠΟΤΡΟΠΑΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ", γεγονός που μαρτυρά πως ο χώρος υπήρξε αρχαίο ιερό.
Υπάρχουν
θεωρίες που ταυτίζουν το σπήλαιο με το αρχαίο Ασκληπιείο του Πειραιά,
χωρίς όμως να υπάρχουν βάσιμα στοιχεία. Από τον ρήτορα Ισαίο («Περί του Φιλοκτήμονος κλήρου»)
πληροφορούμαστε ότι κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. το Σηράγγειο ανήκε στον
Ευκτήμονα, ο οποίος το πούλησε στους Αντιφάνη και Αριστόλοχο έναντι
3.000 δραχμών. Μια πλήρης περιγραφή του χώρου και των αναπαραστάσεών του
δόθηκε από τον Γ. Ζαννέτο στο περιοδικό «Εμπόριο» το 1910,
περιγράφοντας τις εργασίες καθαρισμού της εισόδου που είχαν ξεκινήσει
από το 1894.
Από
τη δεκαετία του 1920, η σπηλιά μετατράπηκε σε κοσμική ταβέρνα. Μάλιστα,
οι τότε ιδιοκτήτες είχαν καλύψει τις αρχαίες τοιχογραφίες με
κρασοβάρελα. Τη δεκαετία του 1960 λειτούργησε ως λαϊκό κέντρο με το
όνομα «Σπηλιά», γνωστό έκτοτε ως «Σπηλιά του Παρασκευά»
(ή παλαιότερα του Λαλαούνη). Ο θρύλος λέει πως ένας σερβιτόρος ονόματι
Παρασκευάς χάθηκε μέσα στις στοές, δίνοντας έτσι το όνομά του στον χώρο.
Πιο
σύγχρονες δοξασίες θέλουν τις στοές να συνδέονται υπογείως με τον
Προφήτη Ηλία αλλά και με μια κοντινή βραχονησίδα. Η λειτουργία του
κέντρου διακόπηκε οριστικά το 1968 από τον τότε δήμαρχο Αριστείδη
Σκυλίτση. Όπως και να έχει, το Σηράγγειο παραμένει ένα ζωντανό κομμάτι
της ιστορίας του Πειραιά, περιμένοντας κάθε περιηγητή που διψά για γνώση
και ιστορία.»
«Ο
χώρος —τουλάχιστον μέσα από όσα βίωσα με τους συνεργάτες μου—
ταυτίζεται με την είσοδο σε άλλες μορφές ύπαρξης και γεγονότα· αρκεί να
μπορεί κανείς να τα κατανοήσει, όπως ορισμένοι από εμάς».
Το
κλειδί βρίσκεται στην κατανόηση (ή στην ετοιμότητα να δει κανείς πέρα
από την επιφάνεια)· κάτι που όντως δεν είναι προσβάσιμο σε όλους, παρά
μόνο σε όσους εκπέμπουν στην κατάλληλη «συχνότητα».
Κείμενο & Φωτογραφικό-2000-2010 Υλικό: Γρηγόρης Τσουκαλάς
ΥΓ.Ο "Παρασκευάς" και οι στοές:
Οι θρύλοι για τις στοές που φτάνουν μέχρι τον Προφήτη Ηλία ή ακόμα και
το Φάληρο είναι πολύ διαδεδομένοι στον Πειραιά. Αν και οι περισσότεροι
στερούνται γεωλογικής βάσης, φανερώνουν τη γοητεία που ασκούσε πάντα το
υπέδαφος της πόλης στους κατοίκους της.