ΝΟΗΤΟ ΦΡΟΥΡΙΟ
Υπάρχει
ένα αρχαίο ρητό που αναφέρεται στα κάστρα και λέει πως κάθε οχυρό
φτιάχτηκε για να πέσει μια μέρα στα χέρια του εχθρού του. Ο άνθρωπος,
ωστόσο, αγνόησε το νόημα εκείνου του παλιού ρητού και επέλεξε να ορίσει
το δικό του κάστρο. Ήταν, βλέπετε, πιο βολικό για τον καθένα να οχυρωθεί
πίσω από τα τείχη ενός οχυρού, παρά να αντιμετωπίσει τους φόβους του.
Και
φυσικά, μην πάει ο νους σας σε κοινά οχυρά· αναφέρομαι στα νοητά κάστρα
μέσα στα οποία ο άνθρωπος έχει εγκλωβίσει τον εαυτό του. Τα ονόματά
τους είναι πολλά, αλλά ίσως το πιο σπουδαίο είναι το «κάστρο του
πολιτισμού». Μέσα σε αυτό, η ανθρωπότητα στάθηκε πίσω από τις επάλξεις
του, ώστε να αυτοεξοριστεί όλη εκείνη η μάταιη και σκοτεινή πλευρά της
που δεν ταίριαζε στους νέους τρόπους σκέψης.
Όμως, ένα από τα πράγματα που δεν σκέφτηκε ποτέ, ήταν να κλειδώσει τις κερκόπορτες
του οχυρού! Τι θέλω να πω με αυτό; Μπορεί να βρεθήκαμε πίσω από τα
τείχη του υποτιθέμενου πολιτισμού, αλλά η διαφορά μας από εκείνους τους
ανθρώπους που τρέφονταν με καρπούς είναι μόνο μία: σήμερα, κάτω από το
πέπλο του πολιτισμού, έχουμε ανακαλύψει καινούργιες αιτίες να
αλληλοσκοτωνόμαστε ως είδος.
Τότε,
ο μόνος λόγος διαμάχης ήταν η επιβίωση, σε αντίθεση με σήμερα, όπου μια
πλειάδα ιδεολογικών αιτιών ωθεί τον άνθρωπο να επιτίθεται στο ίδιο του
το είδος. Με απλά λόγια, το κάστρο έχει πέσει, τα αχυρένια τείχη τα πήρε
ο άνεμος και η ανθρωπότητα στέκει νομίζοντας πως το οικοδόμημα θα την
σώσει. Ίσως αρχίσει να το αντιλαμβάνεται, όταν ξεκινήσουν να στήνονται
τα θεμέλια ενός νέου οχυρού.
Θα
αναρωτιέστε, βέβαια, γιατί ξεκίνησα με αυτόν τον συνειρμό. Μάλλον γιατί
ελπίζω πως κάποια στιγμή στο μέλλον η ανθρωπότητα θα κατανοήσει ότι τα
φρούρια φτιάχτηκαν για να φυλακίζουν όσους δεν είναι ικανοί να
πολεμήσουν έξω από τα τείχη. Ίσως, τελικά, τα κάστρα να είναι απλώς η
επιλεγμένη φυλακή εκείνων που κλείστηκαν μέσα τους. Το μόνο που δεν
πρέπει να ξεχνούν, είναι ότι κάποτε το κάστρο θα πέσει — και αλίμονο σε
εκείνους που θα βρίσκονται ακόμη μέσα…
Η Ιστορία του Κάστρου
Με
αυτές τις σκέψεις, ο δρόμος μου με έβγαλε έξω από το παλιό κάστρο.
Στεκόταν εκεί, μια σιωπηλή υπενθύμιση πως ακόμα και τα πιο ισχυρά οχυρά
τελικά καταλαμβάνονται. Η ιστορία του έμοιαζε κλειδωμένη στα συρτάρια
του «βασιλιά χρόνου», σχεδόν λησμονημένη.
Στην
αρχαιότητα, στη θέση του σημερινού κάστρου, υψωνόταν η ακρόπολη της
Λοκρίδας. Το ίδιο το φρούριο οικοδομήθηκε από τους Σταυροφόρους το 1204
και αργότερα παραχωρήθηκε στον Μαρκήσιο Γκυ Παλαβιτσίνι — τον γνωστό
στους Έλληνες ως «Μαρκεζόπουλο», όνομα που του χάρισαν λόγω της
ευημερίας που γνώρισε ο τόπος επί των ημερών του.
Πολύ
αργότερα, οι άρχοντες του κάστρου, σε σύμπραξη με άλλους τοπικούς
ηγέτες, στράφηκαν κατά του Δεσποτάτου της Ηπείρου και του Μιχαήλ
Παλαιολόγου. Το κάστρο, ωστόσο, παρέμεινε απόρθητο μέχρι το 1311, οπότε
μετά από πολιορκία των Καταλανών (της Εταιρείας των Αλμογαβάρων),
καταλήφθηκε και λεηλατήθηκε. Λίγα χρόνια μετά, η μοναδική απόγονος των
Παλαβιτσίνι παντρεύτηκε έναν Βενετό ευγενή, επιδιώκοντας να διατηρήσει
τη φραγκική κυριαρχία στην περιοχή και να εξασφαλίσει την προστασία των
Βενετών της Εύβοιας.
Το
1410, οι Φράγκοι εγκατέλειψαν οριστικά την περιοχή όταν το οχυρό έπεσε
στα χέρια των Τούρκων. Για ένα σύντομο διάστημα, βάσει κάποιας συνθήκης,
επανήλθε στη φραγκική κυριαρχία, όμως σύντομα ανακτήθηκε από τους
Οθωμανούς και οδηγήθηκε στην παρακμή. Η μοίρα του άλλαξε οριστικά το
1821, όταν μια χούφτα επαναστατημένων Ελλήνων το πολιορκησε, φέρνοντάς
το από τότε και για πάντα σε ελληνικά χέρια.
Η παρουσία των Ναϊτών Ιπποτών
στο Κάστρο της Μενδενίτσας (Βοδονίτσας) αποτελεί ένα από τα πιο
ενδιαφέροντα αλλά και «σκοτεινά» κεφάλαια της ιστορίας του, καθώς οι
πληροφορίες είναι συχνά μπλεγμένες με θρύλους.Αν και το κάστρο ιδρύθηκε από τον Γκυ Παλαβιτσίνι
(Guido Pallavicini) το 1204 ως έδρα της Μαρκιωνίας της Βοδονίτσας, οι
Ναΐτες Ιππότες είχαν έντονη παρουσία στην περιοχή για στρατηγικούς
λόγους.Οι Ναΐτες είχαν ως κύρια αποστολή την προστασία των προσκυνητών και των στρατηγικών οδών. Η Μενδενίτσα, ελέγχοντας το πέρασμα των Θερμοπυλών και τον δρόμο που συνέδεε τη Θεσσαλία με τη Νότια Ελλάδα, ήταν κομβικό σημείο για το Τάγμα.Το
Τάγμα κατείχε μεγάλες εκτάσεις γης και οχυρά σε όλη την Ελλάδα (ειδικά
στην Πελοπόννησο και την Εύβοια). Υπάρχουν αναφορές που θέλουν τους
Ναΐτες να διατηρούν εγκαταστάσεις ή να έχουν τον έλεγχο τμημάτων της
περιοχής γύρω από το κάστρο, λειτουργώντας ως "αόρατοι" προστάτες της
Μαρκιωνίας.Η δράση τους στην περιοχή σταμάτησε απότομα το 1307-1312,
όταν το Τάγμα των Ναϊτών διαλύθηκε με παπική βούλα και τα μέλη του
διώχθηκαν σε όλη την Ευρώπη. Πολλές από τις κτήσεις τους στην Ελλάδα
πέρασαν τότε στο αντίπαλο δέος, το Τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών (Hospitallers).
ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ.
ΥΓ.Ο σύγχρονος πολιτισμός συχνά δεν εξάλειψε το πρωτόγονο ένστικτο της βίας, απλώς το «έντυσε» με περίπλοκες λέξεις και ιδεολογίες. Οχυρωθήκαμε πίσω από κανόνες και τρόπους συμπεριφοράς, αφήνοντας όμως τις «κερκόπορτες» των παθών μας ανοιχτές. Έτσι, ενώ νομίζουμε πως είμαστε ασφαλείς και εξελιγμένοι, οι εσωτερικές μας συγκρούσεις παραμένουν το ίδιο ωμές με εκείνες των προγόνων μας, ίσως και πιο επικίνδυνες λόγω της τεχνολογικής μας ισχύος.