Η Ρωμαϊκή Γέφυρα του Ελευσινιακού Κηφισού,
η οποία στέκει σήμερα στην ανατολική είσοδο της Ελευσίνας (ακριβώς στη
βάση της γέφυρας της Νέας Εθνικής Οδού Αθηνών - Κορίνθου), χτίστηκε τον
2ο αιώνα μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Αδριανό, ο οποίος είχε μυηθεί στα
Ελευσίνια Μυστήρια. Το εντυπωσιακό αυτό μνημείο, μήκους 50 μέτρων και
πλάτους 5,30 μέτρων, αποτελείται από τέσσερα τόξα από σκληρό πειραϊκό
πωρόλιχο και κατασκευάστηκε για να προστατεύει τους πιστούς από τις
πλημμύρες του ποταμού.
Στο συγκεκριμένο σημείο λάμβανε χώρα ένα από τα πιο ανατρεπτικά τελετουργικά της αρχαιότητας: οι «γεφυρισμοί».
Την 20ή ημέρα του μήνα Βοηδρομιώνος (τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές
Οκτωβρίου), η επίσημη πομπή των μυστών σταματούσε στη γέφυρα, έχοντας
διανύσει πεζή τα 22 χιλιόμετρα της Ιεράς Οδού από τον Κεραμεικό. Εκεί,
ντόπιοι κάτοικοι με καλυμμένα τα πρόσωπά τους για χάρη της ανωνυμίας,
έστηναν «ενέδρα» και εξαπέλυαν έναν καταιγισμό από σκληρά πειράγματα,
βωμολοχίες, ειρωνείες και άσεμνες χειρονομίες προς τους πεζοπόρους. Το
θεσμοθετημένο αυτό δημόσιο πείραγμα συνδύαζε το ιερό με το βλάσφημο,
στοχεύοντας κυρίως τους πλούσιους και τους άρχοντες της Αθήνας. Με τον
τρόπο αυτό, η κοινωνική ιεραρχία καταργούνταν προσωρινά και ο φτωχός
μπορούσε να χλευάσει ελεύθερα τον ισχυρό χωρίς καμία συνέπεια.
Το τελετουργικό αυτό δεν ήταν απλή διασκέδαση, αλλά είχε βαθύ θρησκευτικό και κοινωνικό ρόλο:
- Ψυχολογική Προετοιμασία: Οι βωμολοχίες και το χιούμορ βοηθούσαν τους μύστες να αποβάλουν την κούραση της πεζοπορίας των 22 χιλιομέτρων.
- Εξαγνισμός μέσω της Ταπείνωσης: Η δημόσια διαπόμπευση των ισχυρών λειτουργούσε ως μέσο εξίσωσης όλων των ανθρώπων πριν εισέλθουν στον ιερό χώρο του Ιερού της Δήμητρας.
- Μίμηση του Μύθου: Το έθιμο ανταποκρινόταν στις μυθολογικές προσπάθειες της Ιάμβης (ή της Βαμβούς) να κάνει την απαρηγόρητη θεά Δήμητρα να γελάσει με άσεμνα αστεία, όταν εκείνη θρηνούσε για την αρπαγή της Περσεφόνης.
- ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ