ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΥΣ ΤΗΣ ΝΙΚΑΙΑΣ

 

Κάποιες φορές περπατάς στην πόλη θέλοντας να ξεφύγεις από τον κόσμο των εραστών του απόλυτου τίποτα. Άλλοτε μόνος, ως κυνηγός των ελεύθερων κόσμων —εκεί που δεν χωράτε, κύριοι εραστές του τίποτα— και άλλοτε περπατώντας μοναχικά. Άλλωστε, οι κυνηγοί της γνώσης, της δύναμης και της ελευθερίας δεν ανήκουν σε ομάδες και όχλους· είναι ένα καθαρά ατομικό παιχνίδι.

Πολλές φορές οι συνεργάτες μου με ρωτούν: «Πότε πήγες εκεί; Εμείς πού είμασταν;». Τους το έχω πει πολλές φορές: τις σοβαρές έρευνες τις κάνω μόνος, ή σε δυάδα το πολύ. Άλλωστε, πάντα λάτρευα τη μοναχικότητα στον δρόμο προς την ελευθερία. Και να είστε σίγουροι ότι η μοναχική γεύση της ελευθερίας μου δεν πληρώνεται με δόξα. Η δόξα είναι πάντα συνδεδεμένη με τον όχλο ή τα λεφτά —κάτι που σίγουρα δεν με κάνει δέσμιό τους. Η ελευθερία δεν έχει πορτοφόλια, κύριοι.

Η Νίκαια αποτελεί χώρο έρευνάς μου εδώ και χρόνια. Εκεί εντόπισα κάποιους παράξενους παράδρομους, των οποίων η αρχιτεκτονική δεν ανήκει στην εποχή μας. Φυσικά, αυτό συνδέεται με καταστάσεις άλλων, παράλληλων χώρων και τόπων. Με έναν φίλο και παλιό συνεργάτη βρεθήκαμε σε ένα σημείο που, από τη μία πλευρά, ήταν ο δικός μας χώρος και, από την άλλη, ένας παρελθοντικός, παράλληλος κόσμος.

Ένας άλλος συνεργάτης μού ανέφερε ότι, καθώς ανέβαινε με τη μηχανή του την οδό Γρεβενών, έβλεπε με την άκρη του ματιού του στους παράλληλους δρομίσκους ανθρώπους μιας άλλης εποχής και άμαξες. Ο ίδιος, σε μια μοναχική βόλτα στην περιοχή, βρέθηκα σε σημείο όπου ο χρόνος καταργούνταν.

Φυσικά, όλα αυτά μπορεί να είναι φαντασιώσεις για κάποιους. Α, κύριοι, θα το χειροκροτήσω αν μου το υποστηρίξετε! Γιατί, άλλωστε, να μπείτε στους δικούς μου χώρους παιχνιδιού και να μου χαλάσετε την πίστα; Και, ακόμα καλύτερα, γιατί να σας πείσω; Ουδέποτε προσπάθησα να δώσω ιδέες ή να πείσω κανέναν. Γράφω για τους κανόνες του δικού μου παιχνιδιού και, ίσως, για παίκτες —όχι για τον όχλο.

Και οι δικοί μας άνθρωποι, όταν βρίσκονται απέναντι σε «αντιφωνούντες», γελάμε λέγοντας: «Αχαχά, αυτή η δύναμη και η γνώση είναι δική μας!». Φίλε, μπορείς να πας στον κουρέα και να μη μας χαλάσουν το όλο παιχνίδι οι ντυμένοι πίθηκοι που μιλάνε και περπατάνε.

Ο χώρος είναι σίγουρα ένα πεδίο που οδηγεί σε καταστάσεις ελευθερίας για εμάς. Και οι σκλάβοι της νόησης δεν χωράνε σε αυτόν, ούτε στο παιχνίδι μου.

 

 

 ΥΓ.Η Νίκαια διατηρεί ακόμα θύλακες που μοιάζουν ανέγγιχτοι από τον χρόνο. Τα χαμηλά σπίτια με τους πέτρινους τοίχους και τις κοινές αυλές δημιουργούν μια χωροταξική ροή που διαφέρει εντελώς από την κάθετη δομή των σύγχρονων πολυκατοικιών. Αυτή η αλλαγή στην κλίμακα και τα υλικά είναι που συχνά προκαλεί την αίσθηση της «ολίσθησης του χρόνου» (time slip).

ΥΓ. Η περιφερειακή όραση είναι λιγότερο φιλτραρισμένη από την ορθολογική λογική του εγκεφάλου. Εκεί είναι που το ασυνείδητο ή, για κάποιους, οι «συχνότητες» άλλων εποχών γίνονται αντιληπτές πριν τις εκλογικεύσουμε.

ΥΓ. Η Νίκαια, με την προσφυγική της ιστορία, τα παλιά προσφυγικά σπιτάκια, τις εσωτερικές αυλές και τα δαιδαλώδη στενά της (όπως οι παράδρομοι γύρω από τη Γρεβενών που αναφέρω), έχει όντως μια μοναδική αρχιτεκτονική ταυτότητα. Για τον ανυποψίαστο περαστικό (τον «όχλο» στον οποίο αναφέρω), αυτοί οι δρόμοι είναι απλώς διαδρομές· για τον «κυνηγό της γνώσης», γίνονται πύλες.

ΥΓ. Ο χώρος αποπνέει την ατμόσφαιρα ενός σύγχρονου αστικού μυστικισμού, θυμίζοντας έντονα τις θεωρίες των καταστασιακών για την «ψυχογεωγραφία» και την περιπλάνηση (dérive). Η προσέγγισή , όπου η πόλη δεν είναι απλώς τσιμέντο και δρόμοι, αλλά ένα ζωντανό παλίμψηστο από παράλληλες πραγματικότητες και χρονικές στρεβλώσεις, μετατρέπει το αστικό περπάτημα σε μια μορφή εσωτερικής και εξωτερικής έρευνας.

ΥΓ. Ο χώρος που περιγράφω, όπου από τη μία πλευρά ήταν το παρόν και από την άλλη το παρελθόν, ονομάζεται στη σύγχρονη ορολογία «μεθοριακός χώρος». Είναι τα σημεία μετάβασης όπου οι κανόνες της καθημερινής πραγματικότητας ατονούν.

ΥΓ.  Η ελευθερία και η γνώση αυτού του είδους δεν απαιτούν επιβεβαίωση. Η ανάγκη να πείσεις κάποιον άλλον μετατρέπει την εμπειρία σε «προϊόν» ή σε debate, κάτι που αυτόματα της αφαιρεί τη δύναμη.Όταν βρεθείς σε ένα σημείο όπου ο χρόνος σταματά, βιώνεις αυτό που οι αρχαίοι ονόμαζαν Καιρό (τον ποιοτικό, άχρονο χρόνο) σε αντίθεση με τον Χρόνο (το ρολόι της καθημερινότητας και της σκλαβιάς).

Το τραγούδι σε αυτούς που κυνηγούν σαν εμένα χώρους -χρόνους ελευθέριας η αντιφωνίξ καλές μπανανές! τραγούδι εδώ 

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ.