ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΙΣΘΜΙΩΝ.

 

«Τα Ίσθμια αποτελούν έναν από τους αρχαίους ιερούς τόπους, των οποίων η ιστορία συνδέεται άμεσα με μυθικούς ηγέτες που τόλμησαν να ξεγελάσουν ακόμα και τον θάνατο. Σ’ αυτόν τον τόπο νικήθηκε ο ιερός Ήλιος, ενώ εδώ λάμβανε χώρα μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της αρχαιότητας. Μέσα από αυτήν αναδείχθηκαν νικητές γιοι θεών, καθώς και μεγάλοι μύστες. Σε τούτο τον τόπο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά, μέσω των τελετών των Ισθμίων, η έννοια της ισότητας, αφού σε αυτά μπορούσαν να λαμβάνουν μέρος δούλοι και αφέντες, γυναίκες και παιδιά.

Ο ιερός αυτός τόπος, ακόμα και σήμερα, προσπαθεί να ψελλίσει τις μελωδίες του χθες· ήχους που ταξιδεύουν στα βασίλεια του χρόνου, ώστε να θυμίζουν στους σύγχρονους Έλληνες ποιοι είμαστε και από πού ερχόμαστε. Ξέρω ότι κάποιες ελίτ, μέσα από διάφορες ιδεολογίες, προσπαθούν να θάψουν αυτόν τον σπόρο. Όμως, τόσο εγώ όσο και εκείνοι που με ακολουθούν σε αυτό το παράξενο ταξίδι, φροντίζουμε να ποτίζουμε, με τον τρόπο που εμείς θεωρούμε σωστό, το δέντρο της γνώσης και να φέρνουμε τις μελωδίες του χρόνου στο παρόν.

Βλέπετε, ο κόσμος της λησμονιάς κρατάει κλειδωμένο στο κελάρι του το κρασί του χθες, ώστε να μην γευτούν οι άνθρωποι του σήμερα τη γεύση του διαφορετικού και των συμβολισμών του. Ωστόσο, εμείς τολμήσαμε να πιούμε από το ποτήρι του χθες και, πάνω στη γλυκιά ζάλη της αλήθειας, βρεθήκαμε στον ιερό χώρο των Ισθμίων.»

 

Ο ΙΕΡΟΣ ΘΕΣΜΟΣ

Ο θεσμός των Ισθμίων αποτέλεσε μία σπουδαία πανελλήνια γιορτή. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ιδρυτής της ήταν ο θεός της θάλασσας, Ποσειδώνας, αν και ορισμένες πηγές αποδίδουν τη δημιουργία της στον Αθηναίο ήρωα Θησέα. Οι αγώνες είχαν ταφικό χαρακτήρα, καθώς ο βασιλιάς Σίσυφος τους είχε αφιερώσει στη μνήμη του Παλαίμονα. Στη μυθική αυτή περίοδο, ως νικητές των αγωνισμάτων αναφέρονται ο Ηρακλής, ο Πολυδεύκης και ο Ορφέας.

Η επίσημη ιστορική αφετηρία του θεσμού τοποθετείται το 582 π.Χ. Έκτοτε, τα Ίσθμια διεξάγονταν κάθε δύο χρόνια, με δικαίωμα συμμετοχής αποκλειστικά για ελεύθερους Έλληνες πολίτες. Η γιορτή ξεκινούσε με θυσίες προς τιμήν του Ποσειδώνα και ακολουθούσαν κοινά γεύματα για τους πιστούς. Το αγωνιστικό πρόγραμμα περιλάμβανε γυμνικούς αγώνες, όπως η πάλη και το παγκράτιο, καθώς και καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς μουσικής, θεάτρου και ρητορικής. Οι νικητές κατά την κλασική περίοδο στεφανώνονταν με αγριοσέλινο, ενώ κατά τη ρωμαϊκή εποχή καθιερώθηκε το στεφάνι από πεύκο.

Η αυτόνομη πορεία του θεσμού τερματίστηκε το 146 π.Χ., όταν ο Ρωμαίος στρατηγός Μόμμιος κατέλαβε και κατέστρεψε ολοσχερώς την Κόρινθο, θανάτωσε τον ανδρικό πληθυσμό και μετέφερε τα καλλιτεχνικά αριστουργήματα στη Ρώμη. Το τραγικό αυτό γεγονός αποτελεί ένα αδιαμφισβήτητο επιχείρημα ενάντια στην άποψη ότι η Ρωμαιοκρατία υπήρξε μια ομαλή συνέχεια του Ελληνισμού.

 

Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ
Οι αρχαίοι Κορίνθιοι αφιέρωσαν στον θεό Ποσειδώνα έναν λευκό ναό, του οποίου το μήκος έφτανε τα 55,70 μ. και το πλάτος τα 25,40 μ. Κτίστηκε περίπου το 600 π.Χ., την εποχή που διοικούσε η δυναστεία των Κυψελλίδων. Παρότι καταστράφηκε από βαρβαρικές επιδρομές αλλά και σεισμούς, φαίνεται πως συνέχισε να υπάρχει ως την εποχή του Ιουστινιανού, ο οποίος τον κατέστρεψε ολοσχερώς και με τα υλικά του έχτισε το Ιουστινιάνειο τείχος.

Στον ναό υπήρχαν δύο αγάλματα, του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, καθώς και άλλων θεοτήτων που σχετίζονταν με τη θάλασσα, όπως οι μορφές των Νηρηίδων, των παιδιών του Τυνδάρεως κ.λπ. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονίσουμε πως ο Ποσειδώνας, εκτός από τις ιδιότητες που συνδέονταν με το στοιχείο του νερού, συσχετιζόταν άμεσα και με τους σεισμούς· γι’ αυτό, άλλωστε, είχε και το προσωνύμιο «Σεισίχθιος».

Οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες πραγματοποιήθηκαν από τη Γαλλική Σχολή Αρχαιολογίας των Αθηνών. Ακολούθησε, το 1952, ο Oscar Broneer, ο οποίος κατόρθωσε να εντοπίσει τα λείψανα από το ιερό του Ποσειδώνα, καθώς και του Μελικέρτη. Από ιστορικές πηγές γνωρίζουμε ότι, όταν ο ναός καταστράφηκε τον 5ο αιώνα π.Χ., ξανακτίστηκε ως δωρικός περίπτερος ναός. Εβδομήντα χρόνια μετά καταστράφηκε εκ νέου και επισκευάστηκε το 390 π.Χ. Η συνέχεια των καταστροφών προήλθε από τον Μόμμιο (όπως αναφέρθηκε πιο πάνω), με το τελικό πλήγμα να δίνεται από τον Ιουστινιανό.

 

Ο ΜΥΘΙΚΟΣ ΣΙΣΥΦΟΣ

Η περιοχή, όπως προαναφέραμε, συσχετίζεται άμεσα με τον Βασιλιά Σίσυφο, ο οποίος κατόρθωσε να νικήσει τον θάνατο και να ξεγελάσει τους Θεούς. Η ιστορία του μύθου ξεκινά όταν ο παμπόνηρος Βασιλιάς αποκάλυψε στον ποταμό Ασωπό ότι ο Δίας είχε αποπλανήσει την κόρη του, Αίγινα. Ο ποταμός καταδίωξε τον Θεό, αλλά εκείνος φρόντισε να τιμωρήσει τον προδότη, στέλνοντάς τον στον Άδη. Ωστόσο, ο Σίσυφος, επιστρατεύοντας την πονηριά του, κατάφερε να φυλακίσει τον Βασιλιά του Κάτω Κόσμου και να δραπετεύσει στον κόσμο των ζωντανών.

Οι Θεοί θορυβήθηκαν, καθώς πλέον στη Γη δεν πέθαινε κανένας ζωντανός οργανισμός, και έστειλαν τον Άρη να κατεβάσει τον Σίσυφο πίσω στον Άδη. Εκείνος, όμως, έπεισε τον Θεό του Κάτω Κόσμου να τον αφήσει να ανέβει για λίγο στη Γη ώστε να θάψει το σώμα του· είχε ήδη συνεννοηθεί κρυφά με τη γυναίκα του να το αφήσει άταφο, ώστε να έχει μια καλή δικαιολογία για να ξεγελάσει ξανά τον Άδη. Έτσι, για ακόμα μία φορά, ο θνητός Βασιλιάς βρέθηκε στον κόσμο των ζωντανών, παραβαίνοντας τις υποσχέσεις του.

Τελικά, ο Ερμής τον ανάγκασε να κατέβει οριστικά στον Άδη. Εκεί, οι κριτές των νεκρών τού επέβαλαν ως τιμωρία να σπρώχνει μια μεγάλη πέτρα μέχρι την κορυφή ενός βουνού. Κάθε φορά, όμως, που η πέτρα έφτανε στην κορυφή, κατρακυλούσε πάλι κάτω, με αποτέλεσμα ο καταδικασμένος Βασιλιάς να επαναλαμβάνει αυτή τη διαδικασία αιώνια.

Στο σημείο αυτό αξίζει να τονιστεί ότι, σύμφωνα με τις αναφορές, ο τάφος του Σισύφου, καθώς και εκείνος του Νηλέα, βρίσκονταν κοντά στο ιερό του Μελικέρτη. Παράλληλα, ο μύθος θέλει τον ίδιο τον Σίσυφο να καθιερώνει τα Ίσθμια, προκειμένου να τιμήσει τον Παλαίμονα.

 

ΤΟ ΠΑΛΑΙΜΟΝΕΙΟ

Στον γύρω περίβολο του Ναού του Ποσειδώνα, βρίσκονταν ο Ναός του Μελικέρτη όπου λατρεύτηκε ως ήρωας Θεός. Από τις έρευνες που πραγματοποιήθηκαν κατά τις ανασκαφές, ανακαλύφθηκε ότι ανήκε στους Ρωμαϊκούς χρόνους. Εντός του Ναού, υπήρχε ένα άδυτο, με την μορφή της υπόγειας κρύπτης. Στο Ιερό αυτό, δίνονταν ιεροί όρκοι, που όποιος έκανε το λάθος να τους παραβεί, δεχόταν πολύ βαριές συνέπειες. Στον χώρο επίσης, βρέθηκαν δύο υπόγειες σπηλιές, που από τις έρευνες που πραγματοποιήθηκαν, τους αποδόθηκε ο λατρευτικός χαρακτήρας. Ο αρχαίος μύθος του Μελικέρτη, άνθησε κυρίως τους Ρωμαϊκούς χρόνους και αυτό γιατί οι Ρωμαίοι, είχαν βρει κοινά στοιχεία λατρείας με δικές τους Θεότητες. Ουσιαστικά το όνομα Μελικέρτης, πρέπει να αποδίδεται στους Ρωμαίους, ενώ το όνομα Παλαίωνας, στους Ελληνικούς μύθους. Στις ανασκαφές, εντοπίστηκαν νομίσματα με την μορφή του ήρωα Θεού, ενώ θα πρέπει να τονίσουμε πως ήταν γιός της τροφού του Διόνυσου, Ινώς και του Αθάμα. Ο ίδιος, φαίνεται στον μύθο να καταδίωξε την Ινώ και τον γιό του, με αποτέλεσμα εκείνη να πηδήξει στην θάλασσα με αγκαλιά το παιδί. Σε μια παραλλαγή του μύθου, η Αφροδίτη μεταμορφώνει την Ινώ σε λευκοθεά και ο γιός της βγαίνει στην πλάτη ενός δελφινιού στην περιοχή των Ισθμίων, όπου λατρεύεται ως Θεός. Κλείνοντας, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι υπάρχουν άπειρες παραλλαγές σε σχέση με την συγκεκριμένη ιστορία.

 

ΥΓ. Η σύνδεση των Ισθμίων με αυτούς που «ξεγέλασαν τον θάνατο» είναι ιστορικά ακριβής μέσω του ιδρυτή μύθου τους. Σύμφωνα με την παράδοση, ο βασιλιάς της Κορίνθου Σίσυφος ίδρυσε τους αγώνες ως επιτάφιους αγώνες προς τιμήν του Μελικέρτη (Παλαίμονα). Ο Σίσυφος είναι ο κατεξοχήν μυθικός ήρωας που φυλάκισε τον Θάνατο και τον ξεγέλασε για να επιστρέψει στον επάνω κόσμο.

ΥΓ. Στην Κόρινθο υπήρχε ο μύθος της φιλονικίας μεταξύ του Ήλιου και του Ποσειδώνα για την κυριαρχία της περιοχής. Ο Briareus (ένας από τους Εκατόγχειρες) λειτούργησε ως διαιτητής, δίνοντας τον Ισθμό στον Ποσειδώνα και την Ακροκόρινθο στον Ήλιο. Συνεπώς, δεν πρόκειται για «νίκη» επί του Ήλιου, αλλά για μια μυθική μοιρασιά της γης.

ΥΓ. Ο μύθος του Σισύφου είναι από τους πιο αναγνωρίσιμους της ελληνικής μυθολογίας, συμβολίζοντας την αιώνια, μάταιη προσπάθεια και την ανθρώπινη πονηριά απέναντι στο πεπρωμένο.

ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗ ΤΣΟΥΚΑΛΑ. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2007