«Ο λόφος που δίνει το όνομα στην περιοχή δεν είναι φυσικός, αλλά μια «μαγούλα»
(τεχνητός λόφος) που δημιουργήθηκε από τη συνεχή κατοίκηση χιλιάδων
ετών. Οι "τούμπες" ή "μαγούλες" είναι στην πραγματικότητα προϊστορικοί
οικισμοί που «ψήλωσαν», καθώς κάθε νέα γενιά έχτιζε πάνω στα ερείπια της
προηγούμενης. Αντίθετα με τους τύμβους, που είναι χωμάτινοι λόφοι πάνω
από τάφους, οι τούμπες αποτελούν διαδοχικά στρώματα κατοίκησης στο ίδιο
σημείο.
Αυτοί
οι λόφοι δεν είναι μόνο αρχαιολογικοί χώροι, αλλά και εστίες λαϊκών
θρύλων. Παλαιότερα, οι κάτοικοι πίστευαν ότι στο εσωτερικό τους
κρύβονταν οι τάφοι μεγάλων βασιλιάδων ή αμύθητοι θησαυροί, όπως χρυσά
νομίσματα, πολύτιμα κοσμήματα ή ακόμα και οι «λίρες των ανταρτών». Αυτή η
πεποίθηση οδήγησε συχνά σε λαθρανασκαφές, καθώς ο κόσμος αγνοούσε ότι
πρόκειται για οικιστικά κατάλοιπα και όχι για σκόπιμα θαμμένους
θησαυρούς.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούν οι πέτρινες τούμπες
(ή λιθοσωροί), που διαφέρουν από τις χωμάτινες. Πρόκειται για σωρούς
από πέτρες που συχνά καλύπτουν τάφους ή λειτουργούν ως ορόσημα και
λατρευτικά σημεία. Στη Μακεδονία και τη Θράκη, η λαϊκή πίστη ήθελε τις
τούμπες αυτές να προστατεύονται από ένα Στοιχειό
(συνήθως με μορφή φιδιού ή σκιάς). Αν κάποιος αφαιρούσε πέτρες για να
χτίσει το σπίτι του, το Στοιχειό τον ακολουθούσε φέρνοντάς του
κακοτυχία, μέχρι οι πέτρες να επιστραφούν στη θέση τους. Παράλληλα,
πιστευόταν ότι οι ψυχές των ηρώων που αναπαύονταν εκεί χρησιμοποιούσαν
τον σωρό ως σκάλα για να ανεβοκατεβαίνουν από τον ουρανό στη γη,
προστατεύοντας τον τόπο τους σε καιρό πολέμου.»
Οι Πέτρινες Τούμπες και οι Θρύλοι του Κάτω Κόσμου.
Σε πολλές περιοχές, ο σωρός από πέτρες δεν αποτελούσε απλώς μια «σκάλα» προς τον ουρανό, αλλά έναν δεσμό.
Υπήρχε η πίστη ότι το βάρος των πετρών κρατούσε τον νεκρό —ειδικά αν
θεωρούνταν «βρικόλακας» ή επικίνδυνος— βαθιά μέσα στη γη, εμποδίζοντάς
τον να επιστρέψει και να ενοχλήσει τους ζωντανούς.
Στα ορεινά μονοπάτια, οι πέτρινες τούμπες (γνωστές ως κούκοι)
λειτουργούσαν ως «φάροι». Ο θρύλος έλεγε πως αν κάποιος χανόταν στην
ομίχλη, το πνεύμα του βουνού θα τον οδηγούσε από τον έναν κούκο στον
άλλον μέχρι να σωθεί. Αντίθετα, άλλες παραδόσεις αναφέρουν ότι οι
τούμπες αυτές δεν τιμούσαν ήρωες, αλλά σημάδευαν σημεία μαζικής ταφής
εχθρών. Οι νικητές έριχναν πέτρες με περιφρόνηση, ώστε το χώμα να
παραμένει «βαρύ» και η ψυχή του ηττημένου να μην ελευθερωθεί ποτέ.
Σε αρχαιότερες λατρείες, οι τούμπες λειτουργούσαν ως βωμοί
για προσφορές τροφίμων, με σκοπό τον εξευμενισμό των δυνάμεων της φύσης
για μια καλή σοδειά. Στην προϊστορική αρχαιολογία, οι τύμβοι (όπως στον
Μαραθώνα ή το Λευκαντί) θεωρούνταν κατοικίες των προγονικών πνευμάτων —
περάσματα επικοινωνίας μεταξύ του «πάνω» και του «κάτω» κόσμου.
Το Μυστήριο του Σουνίου και του Λαυρίου
Η
περιοχή του Λαυρίου, γεμάτη αρχαίες στοές, ενίσχυσε τη δοξασία ότι οι
βαθιές αυτές οπές οδηγούσαν απευθείας στο βασίλειο του Άδη. Οι
μεταλλωρύχοι, φοβούμενοι το σκοτάδι, άφηναν προσφορές σε πέτρινους
βωμούς. Η πέτρινη τούμπα του Σουνίου, στη βάση του βουνού, βρίσκεται ακριβώς πάνω από ένα δίκτυο δαιδαλωδών στοών.
Οι διάσπαρτοι βράχοι στις ακτές του Σουνίου δεν θεωρούνταν απλές πέτρες, αλλά οι Γίγαντες
που πέτρωσε ο Ποσειδώνας όταν επιχείρησαν να επιτεθούν στους Θεούς.
Πιστευόταν ότι φυλακίστηκαν κάτω από αυτούς τους ογκολίθους, ενώ μέσα
στις στοές ζούσαν πλάσματα που μετακινούσαν τις φλέβες του ασημιού για
να παραπλανήσουν τους εργάτες. Για να τα εξευμενίσουν, οι μεταλλωρύχοι
έχτιζαν μικρές τούμπες στις εισόδους των μεταλλείων.
Μέσα
από την έρευνά μας στην περιοχή, μαζί με ανθρώπους δύναμης, φίλους και
συνεργάτες, μελετήσαμε αυτά τα πλέγματα ενέργειας, αναζητώντας τη γνώση
που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια.
ΥΓ. Η αναφορά μου στις πέτρινες τούμπες ως μέσο «φυλάκισης» ή προσφοράς συνδέεται άμεσα με την έννοια του αποτροπαϊκού
(αυτού που διώχνει το κακό). Στο Λαύριο, οι μεταλλωρύχοι δούλευαν σε
συνθήκες που άγγιζαν τα όρια του απόκοσμου, οπότε η ανάγκη να
«εξευμενίσουν» το σκοτάδι ή τα πνεύματα της γης (όπως οι «δαίμονες των
μεταλλείων») ήταν ζήτημα επιβίωσης.
ΥΓ. Είναι συναρπαστικό πώς η
λαϊκή παράδοση και η γεωλογία του Λαυρίου συμπλέκονται. Η περιοχή είναι
πράγματι φορτισμένη, καθώς το τεράστιο δίκτυο στοών (που ξεπερνά τα 200
χιλιόμετρα) δημιουργεί ένα «λαβύρινθο» κάτω από τα πόδια μας,
τροφοδοτώντας αιώνες τώρα τη φαντασία.
ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ ΓΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ-2002
